پاسخ این موضوع را با زبانی ساده و در عین حال مستند بررسی میکنیم.
پاسخ کوتاه
هجرت، تصمیمی برای حفظ جان رسالت و بنای جامعه نو بود؛ پس از سیزده سال آزار و در پی نقشه قتل، مکه دیگر تاب حمل پیام اسلام را نداشت و مدینه زمینه آماده آن را داشت.
دلایل و حکمتها
- سیزده سال فشار و شکنجه قریش؛ شهادت و آوارگی یاران و بیپناهی مسلمانان در مکه
- نقشه قتل همگانی پیامبر(ص) در دارالندوه که بنابر مشهور تاریخنویسان توسط قریش طراحی شد
- بیعتهای عقبه و دعوت انصار؛ مدینه زمینه اجتماعی پذیرش اسلام را داشت
- اذن و وعده الهی؛ قرآن کریم به مهاجران در راه خدا وعده پاداش نیکو داده بود
آثار و فواید
- امکان بنای نخستین جامعه اسلامی با قانون و برادری مهاجر و انصار
- گسترش سریع اسلام در حجاز و امنیت مسلمانان
- الگوی جاودانه هجرت برای حفظ دین و ارزشها در شرایط سخت
آیات قرآن در این باب
وَٱلَّذِينَ هَاجَرُوا۟ فِى ٱللَّهِ مِنۢ بَعْدِ مَا ظُلِمُوا۟ لَنُبَوِّئَنَّهُمْ فِى ٱلدُّنْيَا حَسَنَةًۭ ۖ وَلَأَجْرُ ٱلْءَاخِرَةِ أَكْبَرُ ۚ لَوْ كَانُوا۟ يَعْلَمُونَ
آنها که پس از ستم دیدن در راه خدا، هجرت کردند، در این دنیا جایگاه (و مقام) خوبی به آنها میدهیم؛ و پاداش آخرت، از آن هم بزرگتر است اگر میدانستند!
إِلَّا تَنصُرُوهُ فَقَدْ نَصَرَهُ ٱللَّهُ إِذْ أَخْرَجَهُ ٱلَّذِينَ كَفَرُوا۟ ثَانِىَ ٱثْنَيْنِ إِذْ هُمَا فِى ٱلْغَارِ إِذْ يَقُولُ لِصَٰحِبِهِۦ لَا تَحْزَنْ إِنَّ ٱللَّهَ مَعَنَا ۖ فَأَنزَلَ ٱللَّهُ سَكِينَتَهُۥ عَلَيْهِ وَأَيَّدَهُۥ بِجُنُودٍۢ لَّمْ تَرَوْهَا وَجَعَلَ كَلِمَةَ ٱلَّذِينَ كَفَرُوا۟ ٱلسُّفْلَىٰ ۗ وَكَلِمَةُ ٱللَّهِ هِىَ ٱلْعُلْيَا ۗ وَٱللَّهُ عَزِيزٌ حَكِيمٌ
اگر او را یاری نکنید، خداوند او را یاری کرد؛ (و در مشکلترین ساعات، او را تنها نگذاشت؛) آن هنگام که کافران او را (از مکّه) بیرون کردند، در حالی که دوّمین نفر بود (و یک نفر بیشتر همراه نداشت)؛ در آن هنگام که آن دو در غار بودند، و او به همراه خود میگفت: «غم مخور، خدا با ماست!» در این موقع، خداوند سکینه (و آرامش) خود را بر او فرستاد؛ و با لشکرهایی که مشاهده نمیکردید، او را تقویت نمود؛ و گفتار (و هدف) کافران را پایین قرار داد، (و آنها را با شکست مواجه ساخت؛) و سخن خدا (و آیین او)، بالا (و پیروز) است؛ و خداوند عزیز و حکیم است!
قُلْ يَٰعِبَادِ ٱلَّذِينَ ءَامَنُوا۟ ٱتَّقُوا۟ رَبَّكُمْ ۚ لِلَّذِينَ أَحْسَنُوا۟ فِى هَٰذِهِ ٱلدُّنْيَا حَسَنَةٌۭ ۗ وَأَرْضُ ٱللَّهِ وَٰسِعَةٌ ۗ إِنَّمَا يُوَفَّى ٱلصَّٰبِرُونَ أَجْرَهُم بِغَيْرِ حِسَابٍۢ
بگو: «ای بندگان من که ایمان آوردهاید! از (مخالفت) پروردگارتان بپرهیزید! برای کسانی که در این دنیا نیکی کردهاند پاداش نیکی است! و زمین خدا وسیع است، (اگر تحت فشار سران کفر بودید مهاجرت کنید) که صابران اجر و پاداش خود را بیحساب دریافت میدارند!
روایات مرتبط
الْمُسْلِمُ أَخُو الْمُسْلِمِ، لَا يَظْلِمُهُ وَلَا يُسْلِمُهُ، وَمَنْ كَانَ فِي حَاجَةِ أَخِيهِ كَانَ اللَّهُ فِي حَاجَتِهِ
مسلمان برادر مسلمان است، به او ستم نمیکند و او را به دشمن تسلیم نمیکند. و هرکس در نیاز برادرش باشد، خداوند در نیاز اوست.
پرسشهای پرتکرار
آیا هجرت به معنای فرار بود؟
نه؛ هجرت تصمیمی سنجیده برای حفظ رسالت و بنای جامعه نو بود و پیامبر(ص) با مدیریت دقیق و توکل به خدا آن را اجرا کرد.
نقش انصار در هجرت چه بود؟
با دو بیعت عقبه پایه پیوند را ریختند، پیامبر(ص) را به مدینه فراخواندند و مهاجران را در خانه و مال خود جای دادند.
در سفر هجرت چه رخ داد؟
بنابر نقلها، پیامبر(ص) با یکی از یاران حرکت کرد و در غار ثور پناه گرفت؛ آیه ۴۰ سوره توبه به این ماجرا اشاره دارد.
امیدواریم این بررسی روشنکننده بوده باشد. نظرات و پرسشهای خود را با ما در میان بگذارید.
