پاسخ این موضوع را با زبانی ساده و در عین حال مستند بررسی می‌کنیم.
تعریف
در اصطلاح محدثان، حدیث مشهور روایتی است که راویان آن در دست‌کم سه طبقه از سند، سه نفر یا بیشتر بوده باشند، بدون آنکه به حد تواتر برسد. این حدیث میان دو قطب آحاد و متواتر می‌ایستد و به همین دلیل در بسیاری از بحث‌های اعتبار و حجیت، جایگاهی ویژه دارد.
از لغت تا اصطلاح
- مشهور در زبان به معنای شناخته‌شده و فراگیر است
- در اصطلاح، فراوانی راویان در طبقات سند ملاک است نه شهرت نزد مردم
- ممکن است روایتی نزد عموم مشهور باشد اما از نظر اصطلاحی در حد آحاد بماند
نسبت با آحاد و متواتر
- آحاد: راویان هر طبقه کمتر از سه نفر است و به‌طور معمول مفید ظن است
- مشهور: سه نفر یا بیشتر در طبقات سند، بدون رسیدن به حد علم‌آور بودن
- متواتر: شمار ناقلان به جایی می‌رسد که تواطؤ بر دروغ را ناممکن می‌سازد
- برخی مستفیض را همان مشهور دانسته‌اند و برخی نزدیک به متواتر به کار برده‌اند
نمونه‌ها و ارزش کاربردی
- حدیث انما الاعمال بالنیات از نمونه‌های شاخص روایات مشهور نزد فریقین است
- شهرت یک روایت میان پیروان یک مذهب خاص، معنای دیگری از این اصطلاح است و نباید با یکدیگر خلط شوند
- مشهورِ همراه با قرائن می‌تواند مفید اطمینان و مبنای عمل فقهی باشد
دلالت و اعتبار
- مشهور به‌خودی‌خود علم نمی‌آورد اما احتمال صدور را به‌طور چشمگیری بالا می‌برد
- در فقه، عمل به روایت مشهورِ بدون معارض در میان فقها پذیرفته است
- در عقاید، کفایت اطمینان حاصل از آن همچنان محل بحث عالمان است
حکمت و فلسفه
فراوانی ناقلان یک روایت نشان می‌دهد که آموزه‌ای از گوشه‌های گوناگون جامعه اسلامی سرچشمه گرفته و ماندگار شده است. توجه به حدیث مشهور هم به فهم مشترک مسلمانان کمک میکند و هم مانع آن میشود که دیدگاهی فردی بر پایه روایت گمنام و بی‌پشتوانه، خود را نماینده دین جا بزند. شهرت یعنی آزمودن سخن در آزمایشگاه اجتماع نسل‌های پیاپی.
پرسش‌های پرتکرار
آیا حدیث مشهور حتماً درست است؟
شهرت ناقلان احتمال صدور را تقویت میکند اما داوری قطعی نیست و همچنان نیازمند بررسی سند و متن است.
مشهور و متواتر چه فرقی دارند؟
متواتر علم و یقین میآورد، اما مشهور معمولاً ظن یا اطمینان.
آیا مشهور میان فریقین معتبرتر از مشهور یک مذهب است؟
شهرت روایت در هر دو مذهب، قرینه قویتری بر صدور آن شمرده میشود.
امیدواریم این بررسی روشن‌کننده بوده باشد. نظرات و پرسش‌های خود را با ما در میان بگذارید.