با رویکرد اهل‌بیت (ع) و استناد به قرآن و روایات، این موضوع را بررسی می‌کنیم.
حمزه سیدالشهدا(ع) در یک نگاه
- نام: حمزه سیدالشهدا(ع)
- دوران: عصر بعثت تا سال ۳ هجری؛ شهادت در جنگ احد
- جایگاه: عموی پیامبر(ص) و از سرداران نخستین اسلام؛ ملقب به اسدالله
زندگانی
حمزه بن عبدالمطلب، عموی پیامبر(ص) و از بزرگ‌ترین مردان بنی‌هاشم در شجاعت و اقتدار بود. بنابر مشهور تاریخ‌نویسان او در سال ششم بعثت و پس از ماجرای اهانت ابوجهل به رسول خدا(ص) اسلام آورد؛ ورود او به اسلام، مسلمانانِ زیر فشار را دلگرم ساخت و قامتش پشتیبان جوانان دین تازه شد.
حمزه در جنگ بدر در سال دوم هجری از پیشتازان میدان بود؛ در نبرد تن‌به‌تن آغازین آن روز، او به همراه امیرمؤمنان علی(ع) و عبیده بن حارث در برابر سه تن از دلیران قریش ایستادند و حمزه و علی(ع) هر یک حریف خود را از پا درآوردند؛ صحنه‌ای که روحیه سپاه اسلام را برانگیخت و در پیروزی بدر سهم نهاد.
در جنگ احد در سال سوم هجری، سرنوشت روی دیگر گرفت؛ بنابر نقل مشهور، هند بنت عتبه که پدر و بستگانش را در بدر از دست داده بود، به وحشی، بردگانی حبشی، آزادی وعده داد اگر حمزه را بکشد؛ وحشی با نیزه خود از پشت بر حمزه تاخت و آن اسدالله در میدان احد به شهادت رسید. بنابر نقلها پیکر او مثله شد و این منظره، سنگین‌ترین غم را بر قلب رسول خدا(ص) نهاد.
پیامبر(ص) بر پیکر عموی خود گریست و بنابر مشهور او را «سیدالشهدا» خواند؛ لقبی که بعدها برای امام حسین(ع) نیز به کار رفت. حمزه در دامنه کوه احد به خاک سپرده شد و قبر او تا امروز زیارتگاه است. بنابر نقلها، وحشی، قاتل او، سال‌ها بعد مسلمان شد و در فتح مکه به حضور پیامبر(ص) آمد و آن حضرت با کرامت او را عفو کرد؛ نمونه‌ای از بزرگمنشی اسلام در برابر اندوه سخت.
رویدادهای کلیدی
- اسلام آوردن در سال ششم بعثت بنابر مشهور تاریخ‌نویسان
- دلاوری در نبرد تن‌به‌تن بدر
- شهادت در جنگ احد به نیزه وحشی و به دسیسه هند
- مثله شدن پیکر و سوگ عمیق پیامبر(ص)
- عفو وحشی به هنگام فتح مکه و اسلام آوردن او
فضایل و ویژگی‌ها
- شجاعت بی‌همتا و لقب اسدالله
- حمایت بی‌دریغ از پیامبر(ص) و مسلمانان
- غیرت دینی و واکنش به اهانت به حرمت دین
- پیوند نام او با بزرگمنشی و عفو پیامبر(ص)
آیات قرآن در این باب
ٱلَّذِينَ قَالَ لَهُمُ ٱلنَّاسُ إِنَّ ٱلنَّاسَ قَدْ جَمَعُوا۟ لَكُمْ فَٱخْشَوْهُمْ فَزَادَهُمْ إِيمَٰنًۭا وَقَالُوا۟ حَسْبُنَا ٱللَّهُ وَنِعْمَ ٱلْوَكِيلُ
اینها کسانی بودند که (بعضی از) مردم، به آنان گفتند: «مردم [= لشکر دشمن] برای (حمله به) شما اجتماع کرده‌اند؛ از آنها بترسید!» اما این سخن، بر ایمانشان افزود؛ و گفتند: «خدا ما را کافی است؛ و او بهترین حامی ماست.»
روایات مرتبط
الْمُؤْمِنُ الْقَوِيُّ خَيْرٌ وَأَحَبُّ إِلَى اللَّهِ مِنَ الْمُؤْمِنِ الضَّعِيفِ
مؤمن قوی، بهتر و محبوب‌تر نزد خداست از مؤمن ضعیف، و در هر دو خیر است.
پرسش‌های پرتکرار
چرا حمزه «سیدالشهدا» نامیده شد؟
زیرا بنابر مشهور، پیامبر(ص) پس از شهادت او در احد او را با این لقب گرامی داشت و این عنوان بعدها برای امام حسین(ع) نیز به کار رفت.
شهادت حمزه چگونه رخ داد؟
در جنگ احد در سال ۳ هجری، بنا بر نقل مشهور به تحریک هند بنت عتبه و با وعده آزادی، وحشی با نیزه او را از پا درآورد.
سرنوشت وحشی، قاتل حمزه، چه شد؟
بنا بر نقلها او پس از فتح مکه مسلمان شد و پیامبر(ص) با بزرگمنشی او را عفو کرد.