با رویکرد اهل‌بیت (ع) و استناد به قرآن و روایات، این موضوع را بررسی می‌کنیم.
مالک اشتر در یک نگاه
- نام: مالک اشتر
- دوران: عصر پیامبر(ص) تا حدود سال ۳۸ هجری
- جایگاه: سردار نامدار و از یاران توانمند امام علی(ع)
زندگانی
مالک بن حارث اشتر از قبیله نخع در یمن بود؛ بنابر مشهور در عصر پیامبر(ص) مسلمان شد و برخی منابع او را از صحابه شمرده و به حضور او نزد آن حضرت اشاره کرده‌اند. او پس از اسلام در کوفه جای گرفت و در شمار مردان جنگاور و خداشناس آن شهر شناخته شد.
در عصر خلافت امیرمؤمنان علی(ع)، مالک به صف یاران آن حضرت پیوست و در جنگ جمل و سپس صفین از سرداران مقدم سپاه بود؛ چنان‌که نام او در میدان‌های نبرد دشمن را می‌هراساند. بنابر نقل‌ها هر جا پایداری سخت لازم بود، مالک در خط مقدم حضور داشت و تاب سختی‌ها را داشت.
اهمیت تاریخی مالک بیش از همه به عهدنامه حکومتی او بازمی‌گردد؛ هنگامی که امام علی(ع) او را به حکومت مصر گماشت، دستورالعملی بلند برای او نوشت که بخشی از آن در نهج‌البلاغه با عنوان عهدنامه مالک اشتر ثبت شده است؛ متنی که در آن عدالت گسترده، گزینش کارگزاران شایسته، توجه به طبقات جامعه و مهربانی با مردم، از درخشان‌ترین اصول حکومت‌داری در تاریخ اسلام است.
اما مالک به مصر نرسید؛ بنابر مشهور تاریخنویسان معاویه از آمدن او بیمناک شد و در سرزمین قلزم با دسیسه‌ای او را مسموم کردند و مالک در راه مصر از پا درآمد و در حدود سال ۳۷ یا ۳۸ هجری درگذشت. بنابر نقل‌ها امام علی(ع) در سوگ آن سردار وفادار اندوه پنهان نکرد و او را ستود.
رویدادهای کلیدی
- پیوستن به امام علی(ع) و سرداری در جنگ‌های جمل و صفین
- گمارده شدن به حکومت مصر
- ثبت عهدنامه حکومتی او در نهج‌البلاغه
- مسموم شدن در مسیر مصر به دسیسه دستگاه شام
- درگذشت در حدود سال ۳۸ هجری
فضایل و ویژگی‌ها
- شجاعت و مهارت بی‌همتا در میدان نبرد
- عدالت‌ورزی و مردم‌داری در حکومت
- صداقت و بی‌ریا در خدمت به امام
- عزت نفس و بی‌اعتنایی به ترس از قدرت
روایات مرتبط
إِيَّاكُمْ وَالظَّلْمَ، فَإِنَّ الظُّلْمَ ظُلُمَاتٌ يَوْمَ الْقِيَامَةِ
از ظلم بپرهیزید، که ظلم تاریکی‌های روز قیامت است.
پرسش‌های پرتکرار
عهدنامه مالک اشتر چیست؟
نامه حکومتی امام علی(ع) خطاب به مالک هنگام اعزام او به مصر که در آن اصول عدل، توجه به مردم و گزینش کارگزاران شایسته آمده و بخشی از آن در نهج‌البلاغه ثبت شده است.
چرا معاویه از مالک می‌ترسید؟
زیرا مالک هم سرداری دلاور و هم مدیری عادل بود و رسیدن او به مصر می‌توانست توازن نیروها را به سود امام علی(ع) تغییر دهد.
مالک چگونه کشته شد؟
بنابر مشهور تاریخنویسان در مسیر حکومت مصر، در سرزمین قلزم با دسیسه دستگاه شام مسموم شد و درگذشت.