در این نوشته تلاش می‌کنیم بدون حشو و اطناب، پاسخی مستند و کاربردی ارائه کنیم.
متن حدیث
الْمُسْلِمُ مَنْ سَلِمَ الْمُسْلِمُونَ مِنْ لِسَانِهِ وَيَدِهِ
پیام اصلی
مسلمان راستین، مردم از او در امان‌اند
شرح و تبیین
پیامبر اکرم (ص) در این تعریف مشهور، ملاک مسلمانی را نه اقرار زبانی، بلکه ایمنی دیگران از زبان و دست انسان معرفی می‌کند. زبان نماد تمام آسیب‌های گفتاری است؛ از دروغ و تهمت گرفته تا غیبت، تحقیر و نشر اغوا؛ و دست نماد هر زیان عملی، از تجاوز مالی تا خشونت و تعدی. پس سنجش اسلام‌واری، پیمودن بازارها و کوچه‌ها و دیدن رد پای ما در دل و مال و آبروی مردم است.
این حدیث معیاری اجتماعی پیش نهادن: هر کس منفعتش برای جامعه بیشتر از زیانش باشد، به این تعریف نزدیک‌تر است. جایگاه این آموزه در عصر شبکه‌های اجتماعی دوچندان روشن می‌شود؛ آنجا زبان به انگشت تبدیل شده و یک نشرِ بی‌اندیشه می‌تواند آبروی هزاران نفر را بر باد دهد. مسلمانی که نامش را در پرونده‌های خیانت و تهمت و آزار نمی‌یابند، گواهی زنده این حدیث است.
کاربرد در زندگی امروز
- پیش از انتشار هر مطلب، خود را جای مخاطب بگذارید و اعتبار خبر را بسنجید و در تردید، نشر را رها کنید.
- خشم خود را با مهار زبان بیازمایید؛ تأخیری اندک در پاسخ، از بسیاری از دشنام‌ها و تهمت‌ها جلوگیری می‌کند.
- در محیط کار و خانواده قاعده بگذارید که غیبت و مسخره کردن، شکلی از آسیب رساندن با زبان است.
درس‌ها
- ایمان راستین در رفتار اجتماعی ظاهر می‌شود و دیگران، سنجش آن‌اند.
- زبان پرکاربردترین عضو انسان و در نتیجه پرمخاطره‌ترین میدان آزمون ایمان است.
- جامعه‌ای امن می‌شود که اهلش از دست و زبان یکدیگر در امان باشند.
پرسش‌های پرتکرار
آیا منظور این است که غیرمسلمانِ خوش‌اخلاق ارزشمند نیست؟
نه؛ حدیث معیاری برای سنجش عمق مسلمانی افراد است، نه نفی خوبی دیگران؛ اخلاق نیک در هر انسانی ستودنی است.
غیبت هم جزو آسیب‌های زبان است؟
بله؛ غیبت یعنی یادکرد عیب پنهان دیگران و از بارزترین مصادیق به خطر افتادن ایمنی از زبان شمرده شده است.
سخن پایانی آنکه این موضوع را نباید فقط «بدانیم»؛ قرار دادن آن در زندگی روزمره، مغز تن است.