پاسخ این موضوع را با زبانی ساده و در عین حال مستند بررسی می‌کنیم.
ابوذر غفاری در یک نگاه
- نام: ابوذر غفاری
- دوران: صدر اسلام تا سال ۳۲ هجری؛ درگذشت در ربذه
- جایگاه: صحابی زاهد و صدیق‌لهجه پیامبر(ص) و از یاران وفادار امام علی(ع)
زندگانی
جندب بن جناده غفاری، معروف به ابوذر، از قبیله غفار بود؛ قبیله‌ای که راهزنی روزگار جاهلی را پیشه ساخته بود و اسلام آوردن ابوذر و خاندان او یکی از شگفتی‌های تحول دینی آن عصر شمرده می‌شود. بنابر نقل‌های معتبر شیعی او از نخستین مسلمانان بود و برخی منابع شمار او را چهارمین مسلمان آورده‌اند.
او که از راه دوری به مکه آمده بود، پس از یافتن پیامبر(ص) و ایمان آوردن، نخستین روزها را در نهان گذراند؛ اما طبیعت صریح او تاب نیاورد و در مسجدالحرام اعلام اسلام کرد و بر سر داد که «یکتاست خدا». بنابر نقل‌ها مشرکان بر او شوریدند و چنان زدند که خونین‌جامه شد و این ضرب‌وجرح چند بار تکرار شد. همین صراحت، سرآغاز شهرت ابوذر به راستگویی و شهامت در گفتن حق شد.
پیامبر(ص) بنابر نقل مشهور درباره او فرمود: «زیر این آسمان و بر این زمین کسی راستگوتر از ابوذر نزیسته است». پس از هجرت، ابوذر در شمار یاران رسول خدا(ص) درآمد و با ساده‌زیستی خویش نمونه زهد شد؛ در خانه‌اش بنابر نقل‌ها جز ظرفی سنگی و پارچه‌ای که خود می‌بافت چیزی نبود.
در عصر خلافت، ابوذر با انبار کردن ثروت‌ها و تجمل دربارها به مخالفت برخاست و آیه «وَالَّذِينَ يَكْنِزُونَ الذَّهَبَ وَالْفِضَّةَ» را در شام بر سر آورد و پیام اجتماعی قرآن را به میدان برد. رویارویی او با معاویه در شام و سخنان صریحش درباره مسئولیت ثروت، دربار را آشفته ساخت و سرانجام به تبعید انجامید. او در ربذه، دور از شهر و در تنهایی درگذشت و بنابر نقل‌ها امام علی(ع) و همراهانش بر پیکرش حاضر شدند و او را ستودند.
رویدادهای کلیدی
- اسلام آوردن در آغاز بعثت و اعلام علنی آن در مسجدالحرام
- مهاجرت به مدینه و حضور در رکاب پیامبر(ص)
- اعتراض به انبار ثروت و روایت پیام اجتماعی آیه کنز
- مواجهه با معاویه در شام و تبعید به ربذه
- درگذشت در ربذه در سال ۳۲ هجری بنابر مشهور تاریخ‌نویسان
فضایل و ویژگی‌ها
- راستگویی بی‌پروا که پیامبر(ص) آن را تصدیق کرد
- زهد و بی‌اعتباری به اندوختن دنیا
- شجاعت در برابر قدرت و ثروت
- ساده‌زیستی و قناعت در ریاست و فقر
آیات قرآن در این باب
۞ يَٰٓأَيُّهَا ٱلَّذِينَ ءَامَنُوٓا۟ إِنَّ كَثِيرًۭا مِّنَ ٱلْأَحْبَارِ وَٱلرُّهْبَانِ لَيَأْكُلُونَ أَمْوَٰلَ ٱلنَّاسِ بِٱلْبَٰطِلِ وَيَصُدُّونَ عَن سَبِيلِ ٱللَّهِ ۗ وَٱلَّذِينَ يَكْنِزُونَ ٱلذَّهَبَ وَٱلْفِضَّةَ وَلَا يُنفِقُونَهَا فِى سَبِيلِ ٱللَّهِ فَبَشِّرْهُم بِعَذَابٍ أَلِيمٍۢ
ای کسانی که ایمان آورده‌اید! بسیاری از دانشمندان (اهل کتاب) و راهبان، اموال مردم را بباطل می‌خورند، و (آنان را) از راه خدا بازمی‌دارند! و کسانی که طلا و نقره را گنجینه (و ذخیره و پنهان) می‌سازند، و در راه خدا انفاق نمی‌کنند، به مجازات دردناکی بشارت ده!
روایات مرتبط
تَبَسُّمُكَ فِي وَجْهِ أَخِيكَ لَكَ صَدَقَةٌ
تبسم در روی برادرت برای تو صدقه است.
لَا تَغْضَبْ، وَلَكَ الْجَنَّةُ
خشم نکن، و بهشت برای توست.
مَثَلُ أَهْلِ بَيْتِي فِيكُمْ مَثَلُ سَفِينَةِ نُوحٍ، مَنْ رَكِبَهَا نَجَا، وَمَنْ تَخَلَّفَ عَنْهَا غَرِقَ
مثل اهل بیتم در میان شما، مثل کشتی نوح است؛ هرکس سوار آن شود نجات یابد، و هرکس از آن تخلف کند غرق شود.
پرسش‌های پرتکرار
چرا ابوذر تبعید شد؟
به سبب اعتراض آشکار او به انبار کردن ثروت و تجمل دربار، که به برداشت او از آیه کنز بازمی‌گشت؛ این موضع منافع قدرتمندان زمانه را تهدید می‌کرد.
پیامبر(ص) درباره او چه فرموده است؟
بنا بر نقل مشهور فرمود زیر آسمان کسی راستگوتر از ابوذر نیست؛ این بزرگ‌ترین گواهی بر صداقت اوست.
پیوند ابوذر با امام علی(ع) چگونه بود؟
او از یاران باوفای امام علی(ع) بود، در روزگار خلافت در رکابش ایستاد و بنا بر نقل‌ها در تشییع پیکرش در ربذه حاضر شد.