آنچه در ادامه میخوانید حاصل گردآوری از منابع معتبر اسلامی است.
تعریف
آداب غذا خوردن در اسلام، سنتهایی است که خوردن را از عملی صرفاً جسمانی به آیینی شکرگزارانه بدل میکند: از شستن دست و نام بردن خدا در آغاز، تا کمخوری و میانهروی در میانه، و ستایش خدا در پایان. این آداب، سلامت بدن، ادب اجتماعی و یاد نعمتدهنده را همزمان هدف میگیرد.
پیش از غذا
- شستن دستها و رعایت پاکیزگی ظرف و سفره
- نام بردن خدا و خواستن برکت برای غذا در آغاز
- پرهیز از عجله؛ غذا در حالت آرامش و به نشستن خورده شود
در حین غذا
- خوردن با دست راست و از سمت رویه غذا
- جویدن کامل و آهسته، که هم ادب است و هم مایه سلامت
- پرهیز از پرخوری؛ در روایات، سفره به سه بخش تقسیم شده است: یک سوم غذا، یک سوم آب و یک سوم نفس
- بدگویی نکردن از غذا؛ اگر خوش نداشت، ترک کند نه آنکه نکوهش کند
پس از غذا و آداب میزبانی
- شکر خدا پس از پایان و دعای مأثور برای صاحب سفره
- برداشتن باقیمانده و پرهیز از دورریز نعمت
- آسان گرفتن بر میزبان و پرهیز از آنچه موجب زحمت اوست، که ادب مهمان است
حکمت و فلسفه
حکمت آداب غذا در اسلام، بازگرداندن معنا به سادهترین کار روزانه است. قرآن خوردن حلال پاکیزه را خطاب به همه مردم داده و روایات، معده را سرخانه بیماریها دانستهاند؛ از ترکیب این دو، اصلی به دست میآید: غذا امانتی الهی است که هم حق عبادت دارد، با ذکر و شکر، هم حق بدن، با اعتدال و بهداشت، و هم حق جامعه، با اطعام و مهماننوازی.
آیات قرآن در این باب
۞ يَٰبَنِىٓ ءَادَمَ خُذُوا۟ زِينَتَكُمْ عِندَ كُلِّ مَسْجِدٍۢ وَكُلُوا۟ وَٱشْرَبُوا۟ وَلَا تُسْرِفُوٓا۟ ۚ إِنَّهُۥ لَا يُحِبُّ ٱلْمُسْرِفِينَ
ای فرزندان آدم! زینت خود را به هنگام رفتن به مسجد، با خود بردارید! و (از نعمتهای الهی) بخورید و بیاشامید، ولی اسراف نکنید که خداوند مسرفان را دوست نمیدارد!
يَٰٓأَيُّهَا ٱلنَّاسُ كُلُوا۟ مِمَّا فِى ٱلْأَرْضِ حَلَٰلًۭا طَيِّبًۭا وَلَا تَتَّبِعُوا۟ خُطُوَٰتِ ٱلشَّيْطَٰنِ ۚ إِنَّهُۥ لَكُمْ عَدُوٌّۭ مُّبِينٌ
ای مردم! از آنچه در زمین است، حلال و پاکیزه بخورید! و از گامهای شیطان، پیروی نکنید! چه اینکه او، دشمن آشکار شماست!
لَّيْسَ عَلَى ٱلْأَعْمَىٰ حَرَجٌۭ وَلَا عَلَى ٱلْأَعْرَجِ حَرَجٌۭ وَلَا عَلَى ٱلْمَرِيضِ حَرَجٌۭ وَلَا عَلَىٰٓ أَنفُسِكُمْ أَن تَأْكُلُوا۟ مِنۢ بُيُوتِكُمْ أَوْ بُيُوتِ ءَابَآئِكُمْ أَوْ بُيُوتِ أُمَّهَٰتِكُمْ أَوْ بُيُوتِ إِخْوَٰنِكُمْ أَوْ بُيُوتِ أَخَوَٰتِكُمْ أَوْ بُيُوتِ أَعْمَٰمِكُمْ أَوْ بُيُوتِ عَمَّٰتِكُمْ أَوْ بُيُوتِ أَخْوَٰلِكُمْ أَوْ بُيُوتِ خَٰلَٰتِكُمْ أَوْ مَا مَلَكْتُم مَّفَاتِحَهُۥٓ أَوْ صَدِيقِكُمْ ۚ لَيْسَ عَلَيْكُمْ جُنَاحٌ أَن تَأْكُلُوا۟ جَمِيعًا أَوْ أَشْتَاتًۭا ۚ فَإِذَا دَخَلْتُم بُيُوتًۭا فَسَلِّمُوا۟ عَلَىٰٓ أَنفُسِكُمْ تَحِيَّةًۭ مِّنْ عِندِ ٱللَّهِ مُبَٰرَكَةًۭ طَيِّبَةًۭ ۚ كَذَٰلِكَ يُبَيِّنُ ٱللَّهُ لَكُمُ ٱلْءَايَٰتِ لَعَلَّكُمْ تَعْقِلُونَ
بر نابینا و افراد لنگ و بیمار گناهی نیست (که با شما هم غذا شوند)، و بر شما نیز گناهی نیست که از خانههای خودتان [=خانههای فرزندان یا همسرانتان که خانه خود شما محسوب میشود بدون اجازه خاصّی] غذا بخورید؛ و همچنین خانههای پدرانتان، یا خانههای مادرانتان، یا خانههای برادرانتان، یا خانههای خواهرانتان، یا خانههای عموهایتان، یا خانههای عمّههایتان، یا خانههای داییهایتان، یا خانههای خالههایتان، یا خانهای که کلیدش در اختیار شماست، یا خانههای دوستانتان، بر شما گناهی نیست که بطور دستهجمعی یا جداگانه غذا بخورید؛ و هنگامی که داخل خانهای شدید، بر خویشتن سلام کنید، سلام و تحیّتی از سوی خداوند، سلامی پربرکت و پاکیزه! این گونه خداوند آیات را برای شما روشن میکند، باشد که بیندیشید!
روایات مرتبط
الْمَعِدَةُ بَيْتُ الدَّاءِ، وَالْحِمْيَةُ رَأْسُ الدَّوَاءِ
معده خانه بیماری است، و پرهیز غذایی سر دارو.
إِنَّ اللَّهَ كَتَبَ الْإِحْسَانَ عَلَىٰ كُلِّ شَيْءٍ
خداوند نیکی را بر هر چیزی نوشته است.
الضَّيْفُ يَنْزِلُ بِرِزْقِهِ، وَيَرْتَحِلُ بِذُنُوبِ أَهْلِ الْمَنْزِلِ
مهمان با روزی خودش فرود میآید، و با گناهان اهل منزل حرکت میکند.
پرسشهای پرتکرار
آیا خوردن با دست چپ ناپسند است؟
سنت و ادب، خوردن با دست راست است؛ استفاده از چپ در حال توانایی بر راست، خلاف ادب شمرده شده و برای چپدستهای واقعی، رعایت ادب به قدر توان کافی است.
غذا خوردن مهمان در خانه دیگران چه آدابی دارد؟
اذن گرفتن، آسان گرفتن بر میزبان، ستایش صادقانه و بدرقه نیکو؛ سنت است که مهمان تا روز بعد مایه برکت خانه باشد.
حد اعتدال در خوردن چگونه است؟
روایت مشهور، سه یکسوم است: یک سوم غذا، یک سوم نوشیدنی و یک سوم برای نفس؛ ملاک، برخاستن از سفره در حالی که اشتهای باقی مانده است.
اگر این نوشته برای شما مفید بود، پرسشهای خود را از بخش «پرسش و پاسخ» سایت بپرسید؛ پاسخ با ذکر منبع ارائه میشود.
