قرض‌الحسنه در قرآن با تعبیر «قرض به خدا» آمده و پاداش آن چند برابر وعده داده شده است؛ تعبیری که این کار ساده مالی را به یکی از پرثمرترین نیکی‌ها تبدیل میکند. اما ارزش این عبادت مالی به آداب آن بسته است: اینکه از مال اضافی باشد، بی‌منت پرداخت شود و بازگشت آن با مدارا همراه گردد. این راهنما، آداب عملی قرض‌دادن را گام‌به‌گام مرور میکند.
گام‌های اجرایی
گام ۱: از مال اضافی و نه از نیاز خود بدهید
پیش از قرض‌دادن، هزینه ضروری خود و خانواده را جدا کنید؛ نیکی که به سختی خود پایان یابد، پایدار نیست.
گام ۲: شرایط را ساده و روشن کنید
مبلغ و زمان بازپرداخت را با توافق شفاهی یا نوشته‌ای کوتاه معین کنید؛ ثبت ساده، بعداً از سوءتفاهم جلوگیری میکند.
گام ۳: با بزرگ‌داری و بی‌منت بپردازید
پول را با روی گشاده بدهید، از گیرنده تشکر و تعریف نخواهید و نیت خود را برای خدا خالص کنید.
گام ۴: در سررسید، مدارا پیشه کنید
اگر گیرنده در تنگدستی است، مهلت دهید و در صورت توان، گذشت از بخشی از مبلغ را در نظر بگیرید؛ این خود از بزرگ‌ترین آداب قرض است.
گام ۵: هنگام وصول، محترمانه رفتار کنید
درخواست بازپرداخت را با زبان نرم و در خلوت انجام دهید و هرگز گیرنده را در جمع مطالبه نکنید.
نکات طلایی
- پیش از پرداخت، توان بازپرداخت طرف را با همدلی بسنجید تا هم رابطه و هم مال محفوظ بماند
- قرض‌دادن به خویشاوندان نزدیک را در اولویت بگذارید، اما دوستان و همسایه‌ها را نیز از این نعمت محروم نکنید
- مبلغ قرض را در دفترچه شخصی ثبت کنید تا فراموش نشود و برنامه مالی به هم نخورد
هشدارها و ملاحظات
- مطالبه قرض با خشونت، تهدید یا تحقیر، حرام است و اجر نیکی را از بین می‌برد
- شهرت دادن نام قرض‌گیرنده در جمع، آبروی او را می‌ریزد و از مصادیق افشای عیب مؤمن است
آیات قرآن در این باب
مَّن ذَا ٱلَّذِى يُقْرِضُ ٱللَّهَ قَرْضًا حَسَنًۭا فَيُضَٰعِفَهُۥ لَهُۥٓ أَضْعَافًۭا كَثِيرَةًۭ ۚ وَٱللَّهُ يَقْبِضُ وَيَبْصُۜطُ وَإِلَيْهِ تُرْجَعُونَ
کیست که به خدا «قرض الحسنه‌ای» دهد، (و از اموالی که خدا به او بخشیده، انفاق کند،) تا آن را برای او، چندین برابر کند؟ و خداوند است (که روزی بندگان را) محدود یا گسترده می‌سازد؛ (و انفاق، هرگز باعث کمبود روزی آنها نمی‌شود). و به سوی او باز می‌گردید (و پاداش خود را خواهید گرفت).
وَإِن كَانَ ذُو عُسْرَةٍۢ فَنَظِرَةٌ إِلَىٰ مَيْسَرَةٍۢ ۚ وَأَن تَصَدَّقُوا۟ خَيْرٌۭ لَّكُمْ ۖ إِن كُنتُمْ تَعْلَمُونَ
و اگر (بدهکار،) قدرت پرداخت نداشته باشد، او را تا هنگام توانایی، مهلت دهید! (و در صورتی که براستی قدرت پرداخت را ندارد،) برای خدا به او ببخشید بهتر است؛ اگر (منافع این کار را) بدانید!
إِن تُقْرِضُوا۟ ٱللَّهَ قَرْضًا حَسَنًۭا يُضَٰعِفْهُ لَكُمْ وَيَغْفِرْ لَكُمْ ۚ وَٱللَّهُ شَكُورٌ حَلِيمٌ
اگر به خدا قرض‌الحسنه دهید، آن را برای شما مضاعف می‌سازد و شما را می‌بخشد؛ و خداوند شکرکننده و بردبار است!
پرسش‌های پرتکرار
اگر قرض بازگردانده نشد چه کنیم؟
ابتدا با زبان نرم پیگیری کنید؛ اگر علت، تنگدستی است مهلت دهید و در نهایت از راه قانونی و محترمانه اقدام کنید.
آیا نوشتن سند لازم است؟
در مبالغ بالا، ثبت مکتوب ساده برای حفظ دوستی و رفع سوءتفاهم بهتر است و نشانه بدگمانی نیست.
به کسی که هنوز بدهکار است باز هم قرض دهیم؟
اگر بدهی قبلی به سبب تنگدستی معوق است، احتیاط اقتضا میکند ابتدا وضع او روشن شود.
امیدواریم این بررسی روشن‌کننده بوده باشد. نظرات و پرسش‌های خود را با ما در میان بگذارید.