با رویکرد اهل‌بیت (ع) و استناد به قرآن و روایات، این موضوع را بررسی می‌کنیم.
زندگی امام علی (ع) پر از درس‌هایی است که با گذشت قرن‌ها همچنان تازه‌اند. این نوشته، درس‌های کلیدی این سیره را برای زندگی امروز جدا کرده است؛ درس‌هایی که می‌توانند چراغ راهِ تصمیم‌های روزمره باشند.
نگاهی کوتاه به زندگی
علی بن ابی‌طالب بنابر نقل مشهور تاریخ‌نویسان در سیزدهم رجب، بیست‌وسه سال پیش از هجرت، در درون کعبه چشم به جهان گشود؛ تولدی که منحصر به فرد اوست. کودکی او در خانه‌ی پیامبر (ص) گذشت و بنابر مشهور نخستین مردی بود که به دعوت آن حضرت ایمان آورد. در سال‌های سخت مکه، در رکاب پیامبر ایستاد و در شب هجرت، به جای او در بستر خوابید تا نقشه‌ی دشمن ناکام بماند. علی (ع) در همه‌ی نبردهای دفاعی اسلام جز تبوک حضور داشت و حماسه‌های بدر و احد و خیبر با نام او گره خورده است؛ روزی که پرچم اسلام به دست او سپرده شد، قلعه‌های نگیر خیبر یکی پس از دیگری گشوده شد. پس از رحلت پیامبر (ص)، سال‌ها در کنار خلفا حاضر شد و سرانجام در سال سی‌وپنجم هجری خلافت ظاهری را پذیرفت و از کوفه آن را اداره کرد.
درس‌ها برای امروز
عدالت از حفظ قدرت مهم‌تر است؛ حکومت او الگوی حکمرانی عادلانه ماند — این درس را می‌توان در انتخاب‌های روزمره، از مدیریت وقت تا رابطه با خانواده و جامعه، به کار بست؛ آنچه مهم است، تبدیل کردن درس از یک جمله‌ی خواندنی به یک عادتِ زیسته است.
علم و تقوا شأن واقعی انسان است، نه ثروت و تبار — این درس را می‌توان در انتخاب‌های روزمره، از مدیریت وقت تا رابطه با خانواده و جامعه، به کار بست؛ آنچه مهم است، تبدیل کردن درس از یک جمله‌ی خواندنی به یک عادتِ زیسته است.
عبادت و سیاست در شخصیت یک مسلمان جدایی‌ناپذیرند — این درس را می‌توان در انتخاب‌های روزمره، از مدیریت وقت تا رابطه با خانواده و جامعه، به کار بست؛ آنچه مهم است، تبدیل کردن درس از یک جمله‌ی خواندنی به یک عادتِ زیسته است.
وفاداری به عهد و پیمان، حتی در سخت‌ترین شرایط، نشانه‌ی مردانگی است — این درس را می‌توان در انتخاب‌های روزمره، از مدیریت وقت تا رابطه با خانواده و جامعه، به کار بست؛ آنچه مهم است، تبدیل کردن درس از یک جمله‌ی خواندنی به یک عادتِ زیسته است.
ویژگی‌های برجسته
- عدالتی که هیچ تمایز خویشاوند و بیگانه در آن راه نداشت
- دانش گسترده به قرآن و سنت که پیامبر او «باب‌ال cityName علم» خواند? باب‌الله؟ دروازه‌ی علم خود نامید
- زهد و بی‌اعتنایی به تجملات دنیا حتی در اوج قدرت
- شجاعت بی‌همتا همراه با عبادت و شب‌زنده‌داری
چگونه این درس‌ها را در خود پرورش دهیم؟
خواندن سیره بی‌اقدام، چراغی روشن اما بی‌حرکت است. نخست، یکی از درس‌های بالا را انتخاب کنید و برای آن یک اقدام کوچک و مشخص در همین هفته تعیین کنید. سپس آن را در دفتر محاسبه‌ی نفس یادداشت کنید و پس از یک ماه، نتیجه را با خود مرور کنید. تکرار همین چرخه‌ی ساده، سیره را از تاریخ به عادت تبدیل می‌کند.
آیات قرآن در این باب
حُرِّمَتْ عَلَيْكُمُ ٱلْمَيْتَةُ وَٱلدَّمُ وَلَحْمُ ٱلْخِنزِيرِ وَمَآ أُهِلَّ لِغَيْرِ ٱللَّهِ بِهِۦ وَٱلْمُنْخَنِقَةُ وَٱلْمَوْقُوذَةُ وَٱلْمُتَرَدِّيَةُ وَٱلنَّطِيحَةُ وَمَآ أَكَلَ ٱلسَّبُعُ إِلَّا مَا ذَكَّيْتُمْ وَمَا ذُبِحَ عَلَى ٱلنُّصُبِ وَأَن تَسْتَقْسِمُوا۟ بِٱلْأَزْلَٰمِ ۚ ذَٰلِكُمْ فِسْقٌ ۗ ٱلْيَوْمَ يَئِسَ ٱلَّذِينَ كَفَرُوا۟ مِن دِينِكُمْ فَلَا تَخْشَوْهُمْ وَٱخْشَوْنِ ۚ ٱلْيَوْمَ أَكْمَلْتُ لَكُمْ دِينَكُمْ وَأَتْمَمْتُ عَلَيْكُمْ نِعْمَتِى وَرَضِيتُ لَكُمُ ٱلْإِسْلَٰمَ دِينًۭا ۚ فَمَنِ ٱضْطُرَّ فِى مَخْمَصَةٍ غَيْرَ مُتَجَانِفٍۢ لِّإِثْمٍۢ ۙ فَإِنَّ ٱللَّهَ غَفُورٌۭ رَّحِيمٌۭ
گوشت مردار، و خون، و گوشت خوک، و حیواناتی که به غیر نام خدا ذبح شوند، و حیوانات خفه‌شده، و به زجر کشته شده، و آنها که بر اثر پرت‌شدن از بلندی بمیرند، و آنها که به ضرب شاخ حیوان دیگری مرده باشند، و باقیمانده صید حیوان درنده -مگر آنکه (بموقع به آن حیوان برسید، و) آن را سرببرید- و حیواناتی که روی بتها (یا در برابر آنها) ذبح می‌شوند، (همه) بر شما حرام شده است؛ و (همچنین) قسمت کردن گوشت حیوان به وسیله چوبه‌های تیر مخصوص بخت آزمایی؛ تمام این اعمال، فسق و گناه است -امروز، کافران از (زوال) آیین شما، مأیوس شدند؛ بنابر این، از آنها نترسید! و از (مخالفت) من بترسید! امروز، دین شما را کامل کردم؛ و نعمت خود را بر شما تمام نمودم؛ و اسلام را به عنوان آیین (جاودان) شما پذیرفتم- امّا آنها که در حال گرسنگی، دستشان به غذای دیگری نرسد، و متمایل به گناه نباشند، (مانعی ندارد که از گوشتهای ممنوع بخورند؛) خداوند، آمرزنده و مهربان است.
إِنَّمَا وَلِيُّكُمُ ٱللَّهُ وَرَسُولُهُۥ وَٱلَّذِينَ ءَامَنُوا۟ ٱلَّذِينَ يُقِيمُونَ ٱلصَّلَوٰةَ وَيُؤْتُونَ ٱلزَّكَوٰةَ وَهُمْ رَٰكِعُونَ
سرپرست و ولیّ شما، تنها خداست و پیامبر او و آنها که ایمان آورده‌اند؛ همانها که نماز را برپا می‌دارند، و در حال رکوع، زکات می‌دهند.
وَمِنَ ٱلنَّاسِ مَن يَشْرِى نَفْسَهُ ٱبْتِغَآءَ مَرْضَاتِ ٱللَّهِ ۗ وَٱللَّهُ رَءُوفٌۢ بِٱلْعِبَادِ
بعضی از مردم (با ایمان و فداکار، همچون علی (ع) در «لیلة المبیت» به هنگام خفتن در جایگاه پیغمبر ص)، جان خود را به خاطر خشنودی خدا می‌فروشند؛ و خداوند نسبت به بندگان مهربان است.
منبع اصلی این نوشتار قرآن کریم و روایات اهل‌بیت (ع) است؛ برای مطالعه‌ی بیشتر، لینک‌های مرتبط را ببینید.