با رویکرد اهل‌بیت (ع) و استناد به قرآن و روایات، این موضوع را بررسی می‌کنیم.
تعریف
بزرگ شدن فرزند، پایان نقش فرزندی نیست؛ آغاز مرحله‌ای تازه از آن است؛ مرحله‌ای که در آن فرزند بالغ باید هم استقلال و خانواده‌ی خود را اداره کند و هم فرزند نیکوی پدر و مادر سالمند بماند. هنر این دوره، مدیریت هم‌زمان دو مسئولیت بدون قربانی کردن هیچ‌یک است.
بازتعریف رابطه در دوره‌ی جدید
- رابطه از سرپرستی والدین به همراهی فرزند تغییر می‌کند؛ والدین دیگر فرمان نمی‌دهند، نظر می‌دهند و فرزند با احترام مشورت می‌کند.
- قرآن حتی در سخت‌ترین فرض‌ها، خط ارتباط را با تعبیر «مصاحبت به معروف» نگه داشته است؛ رابطه‌ی فرزند بزرگسال با والدین، رابطه‌ای محترمانه و پیوسته است.
- والدین نیز نقش تازه را بپذیرند: از مدیران زندگی فرزند، به مشاوران دلسوز او بدل شوند.
مسئولیت‌های فرزند بزرگسال
- در روایات آمده است به پدرانتان نیکی کنید تا فرزندانتان به شما نیکی کنند؛ رفتار امروز ما با والدین، آینه‌ی آینده‌ی ما با فرزندان است.
- پشتیبانی مالی و جسمی در کنار نیاز اصلی، یعنی حضور پیوسته و خبرگیری از حال روحی آنان.
- پرهیز از تحمیل تصمیم‌ها به والدین سالمند؛ سالمند باید در امور خویش، مختار و محترم بماند.
مرزها بدون بی‌مهری
- داشتن زندگی مستقل، بی‌وفاداری نیست؛ ترتیب اولویت‌ها چنان است که هیچ‌کس در ازای دیگری از میان نرود.
- در تعارض خواسته‌ی والدین و ضرورت‌های خانواده‌ی فرزند، گفت‌وگوی شفاف و محترمانه جایگزین سرکوب و گریز شود.
- همسر فرزند نیز در این مسئولیت شریک است؛ همدلی او، نیمی از بار خدمت به والدین سالمند را سبک می‌کند.
حکمت و فلسفه
فرزند بزرگسالی که شانه‌های پدر و مادر پیرش را می‌گیرد، بی‌آن‌که زندگی خود را رها کند، در واقع پیوندی را که خدا به هم پیوستنش خواسته، محکم کرده است؛ رحم بی‌صله نمی‌ماند و نیکی، در دایره می‌چرخد.
آیات قرآن در این باب
وَٱخْفِضْ لَهُمَا جَنَاحَ ٱلذُّلِّ مِنَ ٱلرَّحْمَةِ وَقُل رَّبِّ ٱرْحَمْهُمَا كَمَا رَبَّيَانِى صَغِيرًۭا
و بالهای تواضع خویش را از محبّت و لطف، در برابر آنان فرود آر! و بگو: «پروردگارا! همان‌گونه که آنها مرا در کوچکی تربیت کردند، مشمول رحمتشان قرار ده!»
وَوَصَّيْنَا ٱلْإِنسَٰنَ بِوَٰلِدَيْهِ حُسْنًۭا ۖ وَإِن جَٰهَدَاكَ لِتُشْرِكَ بِى مَا لَيْسَ لَكَ بِهِۦ عِلْمٌۭ فَلَا تُطِعْهُمَآ ۚ إِلَىَّ مَرْجِعُكُمْ فَأُنَبِّئُكُم بِمَا كُنتُمْ تَعْمَلُونَ
ما به انسان توصیه کردیم که به پدر و مادرش نیکی کند، و اگر آن دو (مشرک باشند و) تلاش کنند که برای من همتایی قائل شوی که به آن علم نداری، از آنها پیروی مکن! بازگشت شما به سوی من است، و شما را از آنچه انجام می‌دادید با خبر خواهم ساخت!
روایات مرتبط
بَرُّوا آبَاءَكُمْ يَبُرَّكُمْ أَبْنَاؤُكُمْ
به پدران خود نیکی کنید تا فرزندانتان به شما نیکی کنند.
پرسش‌های پرتکرار
اگر والدین در تصمیم‌های زندگی من دخالت کردند چه کنم؟
تصمیم نهایی با شماست؛ اما شنیدن کامل و پاسخ آرام، هم ادب است و هم فرصتی برای بهره‌گیری از خرد و دلسوزی آنان.
مسئولیت مالی من در قبال والدین سالمند چقدر است؟
در صورت نیاز آنان و داشتن توان، کفایت مخارج بر عهدهی فرزندان است و میان چند فرزند، به نسبت توان تقسیم میشود.
منبع اصلی این نوشتار قرآن کریم و روایات اهل‌بیت (ع) است؛ برای مطالعه‌ی بیشتر، لینک‌های مرتبط را ببینید.