در این نوشته تلاش می‌کنیم بدون حشو و اطناب، پاسخی مستند و کاربردی ارائه کنیم.
پاسخ اجمالی
در تربیت اسلامی، هر دو والد مکمل یکدیگرند؛ محبت و مراقبت مادر و اقتدار و الگوی جهادی پدر، هر دو لازم‌اند. جایگزینی کامل یکی به جای دیگری، تربیت را ناقص می‌کند.
توضیح تفصیلی
مادر، نخستین مدرسه امنیت عاطفی است و پدر، الگوی مسئولیت اجتماعی و معنوی. قرآن در داستان لقمان، نقش پدر در تعلیم توحید و اخلاق را تصویر می‌کند و در سوره نساء، مسئولیت حفظ خانواده را بر دوش سرپرست می‌گذارد. نبود یکی از والدین (فوت، طلاق، سفر) باید با جایگزین امین و برنامه جبرانی همراه باشد.
شرایط و ارکان
- تربیت اثربخش، هماهنگی والدین در اصول را می‌طلبد
- اختلاف الگویی، کودک را دودلی و اضطرابی می‌کند.
آیات قرآن در این باب
وَلَقَدْ ءَاتَيْنَا لُقْمَٰنَ ٱلْحِكْمَةَ أَنِ ٱشْكُرْ لِلَّهِ ۚ وَمَن يَشْكُرْ فَإِنَّمَا يَشْكُرُ لِنَفْسِهِۦ ۖ وَمَن كَفَرَ فَإِنَّ ٱللَّهَ غَنِىٌّ حَمِيدٌۭ
ما به لقمان حکمت دادیم؛ (و به او گفتیم:) شکر خدا را بجای آور هر کس شکرگزاری کند، تنها به سود خویش شکر کرده؛ و آن کس که کفران کند، (زیانی به خدا نمی‌رساند)؛ چرا که خداوند بی‌نیاز و ستوده است.
يَٰٓأَيُّهَا ٱلَّذِينَ ءَامَنُوا۟ قُوٓا۟ أَنفُسَكُمْ وَأَهْلِيكُمْ نَارًۭا وَقُودُهَا ٱلنَّاسُ وَٱلْحِجَارَةُ عَلَيْهَا مَلَٰٓئِكَةٌ غِلَاظٌۭ شِدَادٌۭ لَّا يَعْصُونَ ٱللَّهَ مَآ أَمَرَهُمْ وَيَفْعَلُونَ مَا يُؤْمَرُونَ
ای کسانی که ایمان آورده‌اید خود و خانواده خویش را از آتشی که هیزم آن انسانها و سنگهاست نگه دارید؛ آتشی که فرشتگانی بر آن گمارده شده که خشن و سختگیرند و هرگز فرمان خدا را مخالفت نمی‌کنند و آنچه را فرمان داده شده‌اند (به طور کامل) اجرا می‌نمایند!
روایات مرتبط
الْوَلَدُ سَيِّدُ أَبِيهِ سَبْعَ سِنِينَ
فرزند هفت سال سرور پدرش است.
خِيَارُكُمْ خِيَارُكُمْ لِنِسَائِهِمْ
بهترین شما، بهترین شما نسبت به همسرانشان است.
پرسش‌های پرتکرار
در نبود پدر (فوت یا طلاق) چه کنیم؟
جایگزین امین (پدربزرگ، عمو، مربی اخلاقی) و برنامه منظم الگوپذیری؛ محبت مضاعف اما بدون افراط در تساهل.
سخن پایانی آنکه این موضوع را نباید فقط «بدانیم»؛ قرار دادن آن در زندگی روزمره، مغز تن است.