با رویکرد اهل‌بیت (ع) و استناد به قرآن و روایات، این موضوع را بررسی می‌کنیم.
پاسخ اجمالی
تربیت فرزند، حق کودک بر پدر و مادر و از واجبات مهم است. والدین موظف‌اند به کودک ایمان، اخلاق، ادب و دانش آموزند و او را از آتش دنیا و آخرت حفظ کنند. امام صادق(ع) فرمودند: «اِجْعَلْ لِوَلَدِکَ عَلَیْکَ حَقًّا» — برای فرزندت بر خودت حقی قرار ده.
توضیح تفصیلی
تربیت اسلامی سه محور دارد: الگوسازی (کودک از رفتار والدین می‌آموزد نه از سخنان)، محبت متعادل (دوست داشتن بی‌مرز نه، بلکه محبت همراه با مرز) و مسئولیت‌پذیری تدریجی (سپردن کارهای متناسب با سن). تفاوت نگرش با هر فرزند، انصاف است نه تبعیض؛ عدالت میان فرزندان به‌طور جدی توصیه شده است.
شرایط و ارکان
- تربیت اثربخش نیازمند پیوستگی و صبر است
- تغییر رفتار کودک تدریجی است. تنبیه باید آخرین ابزار و در چارچوب شرعی و بدون اهانت باشد.
آیات قرآن در این باب
وَإِذْ قَالَ لُقْمَٰنُ لِٱبْنِهِۦ وَهُوَ يَعِظُهُۥ يَٰبُنَىَّ لَا تُشْرِكْ بِٱللَّهِ ۖ إِنَّ ٱلشِّرْكَ لَظُلْمٌ عَظِيمٌۭ
(به خاطر بیاور) هنگامی را که لقمان به فرزندش -در حالی که او را موعظه می‌کرد- گفت: «پسرم! چیزی را همتای خدا قرار مده که شرک، ظلم بزرگی است.»
يَٰٓأَيُّهَا ٱلَّذِينَ ءَامَنُوا۟ قُوٓا۟ أَنفُسَكُمْ وَأَهْلِيكُمْ نَارًۭا وَقُودُهَا ٱلنَّاسُ وَٱلْحِجَارَةُ عَلَيْهَا مَلَٰٓئِكَةٌ غِلَاظٌۭ شِدَادٌۭ لَّا يَعْصُونَ ٱللَّهَ مَآ أَمَرَهُمْ وَيَفْعَلُونَ مَا يُؤْمَرُونَ
ای کسانی که ایمان آورده‌اید خود و خانواده خویش را از آتشی که هیزم آن انسانها و سنگهاست نگه دارید؛ آتشی که فرشتگانی بر آن گمارده شده که خشن و سختگیرند و هرگز فرمان خدا را مخالفت نمی‌کنند و آنچه را فرمان داده شده‌اند (به طور کامل) اجرا می‌نمایند!
۞ وَلَقَدْ كَرَّمْنَا بَنِىٓ ءَادَمَ وَحَمَلْنَٰهُمْ فِى ٱلْبَرِّ وَٱلْبَحْرِ وَرَزَقْنَٰهُم مِّنَ ٱلطَّيِّبَٰتِ وَفَضَّلْنَٰهُمْ عَلَىٰ كَثِيرٍۢ مِّمَّنْ خَلَقْنَا تَفْضِيلًۭا
ما آدمیزادگان را گرامی داشتیم؛ و آنها را در خشکی و دریا، (بر مرکبهای راهوار) حمل کردیم؛ و از انواع روزیهای پاکیزه به آنان روزی دادیم؛ و آنها را بر بسیاری از موجوداتی که خلق کرده‌ایم، برتری بخشیدیم.
روایات مرتبط
الْوَلَدُ سَيِّدُ أَبِيهِ سَبْعَ سِنِينَ
فرزند هفت سال سرور پدرش است.
النِّكَاحُ سُنَّتِي، فَمَنْ رَغِبَ عَنْ سُنَّتِي فَلَيْسَ مِنِّي
ازدواج سنت من است؛ پس هرکس از سنت من روی برگرداند، از من نیست.
پرسش‌های پرتکرار
چگونه بین فرزندان عدالت کنیم؟
برابرنهادن در مال، توجه و هدیه؛ حتی در بوسه زدن، پیامبر(ص) بین فرزندان تساوی را رعایت می‌فرمودند.
سن مسئولیت آموزش نماز کودک چیست؟
از سن هفت سالگی تشویق و تمرین آغاز میشود و در نهسالگی جدیتر میگردد، تا در بلوغ راسخ باشد.
منبع اصلی این نوشتار قرآن کریم و روایات اهل‌بیت (ع) است؛ برای مطالعه‌ی بیشتر، لینک‌های مرتبط را ببینید.