با رویکرد اهل‌بیت (ع) و استناد به قرآن و روایات، این موضوع را بررسی می‌کنیم.
پاسخ کوتاه
اسلام بر پایه‌ی زمان بنا شده است: نماز در وقت، روزه در ماه، حج در فصل. خداوند به عمر سوگند خورده و انسان را در رسیدگی به وقت خود و دیگران مسئول دانسته است. وقتشناسی یعنی احترام به عمر خویش و عمر دیگران؛ کسی که در وعده‌هایش وقت را رعایت می‌کند، بخشی از دینش را در تقویم زندگی پیاده کرده است.
دلایل و حکمت‌ها
- خداوند در سوره‌ی عصر به زمان سوگند خورده و همه‌ی انسان‌ها را در زیان اعلام کرده، مگر کسانی که ایمان و عمل صالح و تواصی به حق و صبر دارند؛ این سوگند، ارزش هر لحظه را نشان می‌دهد.
- اوقات نماز، تقویمِ روزانه‌ی مسلمان را قطعی می‌کند؛ کسی که برای اذان برنامه دارد، در سایر قرارهای خود نیز جدی‌تر و دقیق‌تر است.
- در روایات از عمر و جوانی به عنوان دو نعمت غفلت‌شده یاد شده است؛ کسی که وقت خود را نمی‌شناسد، در حقیقت دارایی‌اش را نمی‌شناسد.
- دیر کردن بی‌دلیل در قرارها، آزردن دیگران و مصرف کردن عمرِ خود و دیگران است؛ احترام به وقتِ مردم، از حقوق مسلمانان شمرده می‌شود.
- کارهای بزرگ، از بهره‌گیری درست از زمان می‌گذرد؛ تنها تفاوت انسان‌های موفق و دیگران در مدیریت همین سرمایه‌ی مشترک است.
آثار و فواید
- انجام کارها در اوقات طلایی و پربازده آن‌ها
- اعتماد دیگران به قرارها و وعدهها
- کاهش استرس عجله و تأخیر در زندگی
- امکان رسیدگی به خانواده، عبادت و خودسازی
- حس مسئولیت در برابر عمر محدود
آیات قرآن در این باب
بِسْمِ ٱللَّهِ ٱلرَّحْمَٰنِ ٱلرَّحِيمِ وَٱلْعَصْرِ
به عصر سوگند،
إِلَّا ٱلَّذِينَ ءَامَنُوا۟ وَعَمِلُوا۟ ٱلصَّٰلِحَٰتِ وَتَوَاصَوْا۟ بِٱلْحَقِّ وَتَوَاصَوْا۟ بِٱلصَّبْرِ
مگر کسانی که ایمان آورده و اعمال صالح انجام داده‌اند، و یکدیگر را به حق سفارش کرده و یکدیگر را به شکیبایی و استقامت توصیه نموده‌اند!
پرسش‌های پرتکرار
وقتشناسی با عقب افتادن کارها چه فرقی دارد؟
وقتشناسی، تصمیم و تلاش برای حضور و انجام کار در زمان مقرر است؛ گاهی با وجود تلاش، دیرکرد اتفاق میافتد. در این صورت، عذرخواهی و جبران، ادب اسلامی است؛ اما تداوم بیتوجهی به وقت، نشانهی بیاحترامی به دیگران است.
چگونه در وعدهها وقتشناس شویم؟
پیش از قرار دادن، واقعبین باشید و زمانی که میتوانید را بگویید؛ برای رفتوآمد و پیشامدها ذخیره زمان بگذارید و اگر پیشبینی تأخیر هست، زودتر اطلاع دهید.
آیا وقتشناسی فقط دربارهی قرارهاست؟
نه؛ وقتشناسی در عبادت (نماز اول وقت)، در کار (رساندن کار در موعد)، در استراحت (خواب به موقع) و در روابط (تماس و بازدید در ساعت مناسب) همه جاری است.
منبع اصلی این نوشتار قرآن کریم و روایات اهل‌بیت (ع) است؛ برای مطالعه‌ی بیشتر، لینک‌های مرتبط را ببینید.