با رویکرد اهل‌بیت (ع) و استناد به قرآن و روایات، این موضوع را بررسی می‌کنیم.
پاسخ کوتاه
بله؛ قرآن از مؤمنانی یاد می‌کند که تجارت و خرید و فروش، آنان را از یاد خدا بازنمی‌دارد و پس از نماز، پراکنده شدن در زمین برای طلب روزی را همراه با ذکر فراوان خدا می‌شمارد. مسیرهای روزانه، از پیاده‌روی تا ایستادن در ترافیک، می‌توانند به کاروان‌های ذکر تبدیل شوند.
دلایل و حکمت‌ها
- در روایت، ذاکر و غافل مانند زنده و مرده‌اند؛ روزی که با ذکر آغاز و در گام‌ها ادامه یابد، روشن می‌ماند و روزِ بی‌ذکر به غفلت می‌رود
- قرآن ویژگی همیشگی گروهی از مؤمنان را این دانسته که کار و کاسبی، آنان را از ذکر و نماز غافل نمی‌کند؛ این همان مدیریت زبان در میانه مشغله است
- رفت‌وآمد روزانه، بلندترین زمانِ مرده برنامه زندگی است؛ ذکر متحرک، همین ساعت‌ها را به سرمایه معنوی بدل می‌کند
- ذکر، آرامش‌بخش لحظه‌های پرتنش مسیر است؛ راننده و مسافرِ ذاکر، کمتر اسیر عجله و خشم خیابان می‌شود
آثار و فواید
- آرامش و صبر در ترافیک و شلوغی مسیر
- انباشتن حسنات در ساعات معمولی و به‌ظاهر بی‌ثمر
- حفظ پیوند قلب با خدا در میان مشغله کار
آیات قرآن در این باب
رِجَالٌۭ لَّا تُلْهِيهِمْ تِجَٰرَةٌۭ وَلَا بَيْعٌ عَن ذِكْرِ ٱللَّهِ وَإِقَامِ ٱلصَّلَوٰةِ وَإِيتَآءِ ٱلزَّكَوٰةِ ۙ يَخَافُونَ يَوْمًۭا تَتَقَلَّبُ فِيهِ ٱلْقُلُوبُ وَٱلْأَبْصَٰرُ
مردانی که نه تجارت و نه معامله‌ای آنان را از یاد خدا و برپاداشتن نماز و ادای زکات غافل نمی‌کند؛ آنها از روزی می‌ترسند که در آن، دلها و چشمها زیر و رو می‌شود.
فَإِذَا قُضِيَتِ ٱلصَّلَوٰةُ فَٱنتَشِرُوا۟ فِى ٱلْأَرْضِ وَٱبْتَغُوا۟ مِن فَضْلِ ٱللَّهِ وَٱذْكُرُوا۟ ٱللَّهَ كَثِيرًۭا لَّعَلَّكُمْ تُفْلِحُونَ
و هنگامی که نماز پایان گرفت (شما آزادید) در زمین پراکنده شوید و از فضل خدا بطلبید، و خدا را بسیار یاد کنید شاید رستگار شوید!
روایات مرتبط
مَثَلُ الَّذِي يَذْكُرُ رَبَّهُ وَالَّذِي لَا يَذْكُرُ رَبَّهُ مَثَلُ الْحَيِّ وَالْمَيِّتِ
مثل کسی که پروردگارش را یاد می‌کند و کسی که یاد نمی‌کند، مانند زنده و مرده است.
پرسش‌های پرتکرار
چه ذکری برای مسیر مناسب است؟
تسبیح، تحیات، صلوات و استغفار؛ و هنگام سوار شدن، ذکر یادشده در سنت که معنایش این است: منزّه است آن که این وسیله را برای ما رام کرد.
آیا ذکر در حال راه رفتن و رانندگی اثر کامل دارد؟
بله؛ حضور قلب ملاک است نه سکون بدن؛ روایات، ذکر خدا را در همه احوال ستوده‌اند.
شنیدن قرآن یا پادکست، جمع میان نیست؟
شنیدن قرآن و دانش خود نیکوست؛ اما ذکر زبانی جایگاه ویژه خود را دارد و ترکیب هر دو، مسیر را پرثواب‌تر می‌کند.
منبع اصلی این نوشتار قرآن کریم و روایات اهل‌بیت (ع) است؛ برای مطالعه‌ی بیشتر، لینک‌های مرتبط را ببینید.