حسن خلق از برترین فضایل اخلاقی است. پیامبر (ص) فرمود: «أَکْمَلُ الْمُؤْمِنِینَ إِیمَانًا أَحْسَنُهُمْ خُلُقًا» (صحیح بخاری) — کامل‌ترین مؤمنان در ایمان، نیکوخلق‌ترین آنان است.
تعریف
حسن خلق به‌معنای داشتن خوی نیکو، مهربانی، مدارا، و رأفت با مردم است.
آثار حسن خلق
۱. محبت مردم
خوش‌خلق، دوستی مردم را به‌دست می‌آورد.
۲. آمرزش گناهان
پیامبر (ص): «إن صاحب حسن الخلق یُدْرِکُ بِهِ دَرَجَةَ صاحب الصوم و القیام» (بحارالانوار) — خوش‌خلق به‌درجه‌ی روزه‌دار و شب‌بیدار می‌رسد.
۳. سبکباری در حسابرسی
حسن خلق، گناهان را می‌آمرزد.
۴. نزدیکی به پیامبر در بهشت
پیامبر (ص): «أَحَبُّکُمْ إِلَیَّ مَجْلِسًا یَوْمَ الْقِیَامَةِ أَحْسَنُکُمْ أَخْلَاقًا».
راه‌های بهبود حسن خلق
۱. تبسم بر چهره
«تَبَسُّمُکَ فِی وَجْهِ أَخِیکَ لَکَ صَدَقَةٌ» — تبسم، صدقه است.
۲. سخن نیک یا سکوت
«مَنْ کَانَ یُؤْمِنُ بِاللَّهِ وَالْیَوْمِ الْآخِرِ فَلْیَقُلْ خَیْرًا أَوْ لِیَصْمُتْ».
۳. کنترل خشم
برای کنترل خشم به صبر مراجعه کنید.
۴. مدارا با مردم
قرآن: «ادْفَعْ بِالَّتِی هِیَ أَحْسَنُ» (مؤمنون: ۹۶).
۵. احترام به والدین
قرآن: «وَقَضَی رَبُّکَ أَلَّا تَعْبُدُوا إِلَّا إِیَّاهُ وَبِالْوَالِدَیْنِ إِحْسَانًا» (اسراء: ۲۳).
۶. مهربانی به کودکان
پیامبر (ص): «مَنْ لَا یَرْحَمُ صَغِیرَنَا وَلَا یَعْرِفُ حَقَّ کَبِیرِنَا فَلَیْسَ مِنَّا».
۷. کمک به نیازمندان
«أَحَبُّ الْأَعْمَالِ إِلَی اللَّهِ سُرُورٌ تُدْخِلُهُ عَلَی مُؤْمِنٍ».
۸. پرهیز از حسد و کینه
برای تزکیه‌ی نفس به تزکیه‌ی نفس مراجعه کنید.
دعای مکارم الاخلاق
امام سجاد (ع) در صحیفه سجادیه (دعای ۲۰):
«اللَّهُمَّ صَلِّ عَلَی مُحَمَّدٍ وَآلِهِ وَبَلِّغْ بِإِیمَانِی أَکْمَلَ الْإِیمَانِ، وَاجْعَلْ یَقِینِی أَخْیَرَ الْیَقِینِ...»
این دعا، الگوی جامع بهبود اخلاق است.
الگوی پیامبر (ص)
قرآن در وصف پیامبر: «وَإِنَّکَ لَعَلَی خُلُقٍ عَظِیمٍ» (قلم: ۴).
پیامبر:
- شجاع‌ترین
- عادل‌ترین
- خوش‌اخلاق‌ترین
- امین‌ترین
- بخشنده‌ترین
برای سیره‌ی پیامبر به سیره‌ی پیامبر مراجعه کنید.
منابع
۱. مکارم الاخلاق، طبرسی
۲. صحیفه سجادیه، دعای ۲۰
۳. صحیح بخاری، کتاب الأدب