علم رجال، دانشی است که احوال راویان حدیث را بررسی می‌کند — جرح و تعدیل (تنقید و تعریف).
اهمیت
بدون رجال، نمی‌توان فهمید حدیث صحیح است یا ضعیف. سند حدیث، ارزش حدیث را تعیین می‌کند. و ارزش سند، به ارزش راویان بستگی دارد.
موضوعات
۱. هویت راوی
- نام، کنیه، لقب
- پدر، اجداد
- تاریخ وفات
- محل زندگی
۲. عقیده
- شیعه امامی
- سنی (اشعری، معتزلی، حنبلی،...)
- زیدی، اسماعیلی
۳. عدالت
- ثقه (مورد اعتماد)
- ضعیف
- مجروح (آسیب‌دیده در اعتبار)
۴. ضبط
- حافظ (حفظ‌کننده)
- صدوق (راستگو)
- مغفل (فراموش‌کار)
منابع رجال شیعه
۱. **رجال نجاشی** (احمد بن علی نجاشی، م ۴۵۰ ه) — معتبرترین
۲. **رجال شیخ طوسی** (م ۴۶۰ ه)
۳. **فهرست شیخ طوسی** — راویان کتب
۴. **رجال کشی** (محمد بن عمر کشی) — راویان متقدم
۵. **خلاصه‌الاقوال** (علامه حلی، م ۷۲۶ ه)
۶. **تنقیح المقال** (مامقانی، م ۱۳۵۱ ه) — ۳ جلد
۷. **اعیان الشیعه** (سید محسن امین)
اصطلاحات
توثیق
تعریف راوی: «ثقه، ثقه»، «جلیل»، «فقیه»
تضعیف
نقد راوی: «ضعیف»، «مجهول»، «موضوع» (دروغ‌ساز)
توقف
نه توثیق و نه تضعیف: «لم اقفه»، «مهمل»
مثال
راوی ثقه
«زراره بن اعین» — ثقه، ثقه (نجاشی). یکی از بزرگ‌ترین راویان شیعه.
راوی ضعیف
«محمد بن سنان» — ضعیف (نجاشی). احادیث او رد می‌شوند.
روش‌شناسی
۱. بررسی هویت — از کتب رجال
۲. بررسی عدالت — آیا ثقه است؟
۳. بررسی ضبط — آیا حافظ است؟
۴. بررسی عقیده — آیا شیعه است؟
۵. نتیجه: آیا حدیث صحیح است؟
منابع
۱. رجال نجاشی
۲. رجال شیخ طوسی
۳. خلاصه‌الاقوال
۴. تنقیح المقال