کتب اربعه، چهار کتاب معتبر حدیثی شیعه هستند که پایه‌ی فقه و حدیث شیعه را تشکیل می‌دهند. این چهار کتاب، پس از قرآن، معتبرترین منابع روایی شیعه‌اند.
۱. الکافی
- **نویسنده**: شیخ محمد بن یعقوب کلینی (م ۳۲۹ ه)
- **زمان گردآوری**: ۲۰ سال (از ۳۰۵ تا ۳۲۹ ه)
- **تعداد احادیث**: ۱۶،۱۹۹ حدیث
- **بخش‌ها**: اصول (۸ کتاب)، فروع (۲۶ کتاب)، روضه (۶ کتاب)
اصول الکافی
۸ کتاب در عقاید:
۱. کتاب العقل و الجهل
۲. کتاب التوحید
۳. کتاب الحجه (امامت)
۴. کتاب الایمان و الکفر
۵. کتاب الدعاء
۶. کتاب الفضل
۷. کتاب الزکاة (اخلاق)
۸. کتاب الروضه
ارزش
- جامع‌ترین کتاب حدیثی شیعه
- شامل اصول و فروع
- احادیث با سند کامل (معنعن)
برای درک روش‌شناسی حدیث‌شناسی و علم رجال، مراجعه کنید.
۲. من لا یحضره الفقیه
- **نویسنده**: شیخ صدوق (محمد بن علی بن بابویه قمی، م ۳۸۱ ه)
- **تعداد احادیث**: ۵،۹۶۳ حدیث
- **موضوع**: فقه عملی — برای کسانی که فقیه حاضر نیست
ویژگی
- سندی: «سمعت فلاناً» یا «أخبرنی فلان»
- بدون ذکر سند کامل (برای اختصار)
- شامل فتاوای ائمه (ع) در عبادات و معاملات
۳. تهذیب الاحکام
- **نویسنده**: شیخ طوسی (محمد بن حسن، م ۴۶۰ ه)
- **تعداد احادیث**: ۱۳،۵۹۰ حدیث
- **موضوع**: فقه استدلالی
ویژگی
- شرح و نقد «المقنعه» شیخ مفید
- حل تعارض احادیث
- ذکر سند کامل
۴. الاستبصار
- **نویسنده**: شیخ طوسی (م ۴۶۰ ه)
- **تعداد احادیث**: ۵،۵۱۱ حدیث
- **موضوع**: فقه استدلالی — مکمل تهذیب
ویژگی
- جمع‌آوری احادیث متعارض
- روش حل تعارض
مقایسه
| کتاب | مؤلف | وفات | تعداد | موضوع |
|------|------|------|------|------|
| الکافی | کلینی | ۳۲۹ ه | ۱۶،۱۹۹ | اصول+فروع |
| من لا یحضره الفقیه | صدوق | ۳۸۱ ه | ۵،۹۶۳ | فقه عملی |
| تهذیب | طوسی | ۴۶۰ ه | ۱۳،۵۹۰ | فقه استدلالی |
| استبصار | طوسی | ۴۶۰ ه | ۵،۵۱۱ | فقه استدلالی |
منابع بعد از کتب اربعه
۱. **بحارالانوار** (علامه مجلسی، م ۱۱۱۰ ه) — ۱۱۰ جلد، دایرةالمعارف
۲. **وسائل الشیعه** (حر عاملی، م ۱۱۰۴ ه) — ۳۰ جلد، فقه
۳. **مستدرک الوسایل** (میرزا نوری، م ۱۳۲۰ ه) — ۱۸ جلد
منابع
۱. الکافی، مقدمه
۲. من لا یحضره الفقیه، مقدمه
۳. تهذیب الاحکام، مقدمه
۴. الذریعه، ج۱۷