علم حدیث‌شناسی (درایة الحدیث)، علمی است که قواعد شناخت حدیث صحیح از ضعیف، و فهم آن را بیان می‌کند. این علم، روش‌شناسی پژوهش حدیثی است.
تعریف حدیث
حدیث
هر سخنی که از پیامبر (ص) صادر شده. در اصطلاح عام، شامل سخن ائمه (ع) هم می‌شود.
خبر
هر سخنی که از پیامبر یا ائمه صادر شده. مترادف با حدیث در اصطلاح عام.
اثر
سخن صحابه یا تابعین.
اقسام حدیث از نظر تعداد راویان
۱. متواتر
حدیثی که تعداد راویان در همه‌ی طبقات به حدی است که اتفاق بر دروغ محال باشد. حداقل: ۱۰ (برخی: ۴).
مثال: حدیث ثقلین — از ۶۰+ صحابی نقل شده.
۲. آحاد
حدیثی که به‌سطح تواتر نرسیده. سه قسم:
- **مشهور**: حداقل ۳ راوی در هر طبقه
- **عزیز**: حداقل ۲ راوی در یک طبقه
- **غریب**: فقط ۱ راوی در یک طبقه
اقسام حدیث از نظر صحت سند
۱. صحیح
حدیثی که:
- تمام راویان شیعه امامی باشند
- عدالت داشته باشند
- ضبط (حفظ) داشته باشند
- سند متصل باشد
۲. حسن
مثل صحیح، ولی راویان در ضبط متوسط‌اند.
۳. موثق
راویان ثقه‌اند ولی شیعه نیستند. در صحت سند مانند صحیح، ولی در اعتبار متفاوت.
۴. ضعیف
سند آن دارای راوی ضعیف (غیرثقه) باشد.
اقسام حدیث از نظر متن
۱. متفق علیه
حدیثی که در همه‌ی کتب اربعه آمده.
۲. مستفیض
حدیثی که در بیش از یک کتاب آمده.
۳. شاذ
حدیثی که فقط یک راوی آن را نقل کرده.
سند و متن
سند
زنجیره‌ی راویان از مؤلف تا پیامبر یا امام. مثال: «حدثنی أحمد، عن محمد، عن جعفر الصادق (ع)، عن أبیه، عن علی (ع)، أن رسول الله (ص) قال...»
متن
خبر اصلی که پیامبر یا امام گفت.
علائم صحت
۱. عدم مخالفت با قرآن
۲. عدم مخالفت با سنت قطعی
۳. عدم مخالفت با عقل
۴.عدم مخالفت با اجماع
۵. سند صحیح
برای شناخت راویان به علم رجال مراجعه کنید.
منابع
۱. الوجیزه فی علم درایة
۲. الدرایة، نوری
۳. بدرالمنظوم