آنچه در ادامه می‌خوانید حاصل گردآوری از منابع معتبر اسلامی است.
تعریف
آیات تجارت در قرآن، خرید و فروش را امری مشروع و حتی پرارزش می‌دانند، مشروط بر آنکه بر پایه‌ی رضایت، صداقت و ترازوی قسط باشد. قرآن تجارت را در کنار ذکر خدا تصویر می‌کند و از کسب‌وکاری که آدمی را از یاد خدا غافل می‌کند، برحذر می‌دارد.
آیات کلیدی
- «أحل الله البیع وحرم الربا» در سورهی بقره، آیه ۲۷۵؛ مرز اصلی تجارت مشروع و نامشروع.
- «لا تأکلوا أموالکم بینکم بالباطل إلا أن تکون تجارةً عن تراضٍ منکم» در سورهی نساء، آیه ۲۹؛ رضایت طرفین، شرط صحت معامله.
- «إذا نودی للصلاة من یوم الجمعة فاسعوا إلی ذکر الله وذروا البیع» در سورهی جمعه، آیه ۹؛ تقدم دین بر بازار.
- «رجال لا تلهیهم تجارة ولا بیع عن ذکر الله» در سورهی نور، آیه ۳۷؛ تاجرانی که بازار، دلشان را از خدا نبرد.
- «ویل للمطففین الذین إذا اکتالوا علی الناس یستوفون وإذا کالوهم أو وزنوهم یخسرون» در سورهی مطففین، آیات ۱ تا ۳؛ نکوهش کمفروشی.
- «أوفوا الکیل ولا تکونوا من المخسرین» در سورهی شعراء، آیه ۱۸۱؛ سفارش شعیب (ع) به ترازوی درست.
پیام‌های اصلی
- تجارت با صداقت و رعایت حقوق مردم، عبادت و در شمار کارهای شایسته است.
- سود بی‌رضایت، خوردن مال به باطل است و ربا، دشمنی با خدا و رسول او در پی دارد (سورهی بقره، آیه ۲۷۹).
- کمفروشی چنان نکوهیده است که سوره‌ای با «ویل» برای کمفروشان آغاز شده است.
- هیچ فروشی ارزش ترک یاد خدا را ندارد؛ موازنه‌ی بازار و مسجد، اصل قرآنی است.
کاربرد در زندگی
- در فروش حضوری و آنلاین، شفافیت در عیب کالا را جدی بگیریم؛ پنهان‌کردن عیب، خیانت است.
- در قیمت‌گذاری، انصاف و رعایت حال مشتری را از یاد نبریم.
- قراردادها را مکتوب و شفاف بنویسیم تا رضایت واقعی هر دو طرف محفوظ بماند.
- از سودهای مبتنی بر ضرر دیگران و ربا دور بمانیم و کسب حلال را بر سود بیشتر مقدم بداریم.
حکمت و فلسفه
قرآن برای بازار، معیار مسجد را تعیین می‌کند: سورهی جمعه می‌فرماید با ندای جمعه، داد و ستد را رها کنید و سورهی نور ستایش می‌کند کسانی را که بازار آنان را از ذکر خدا بازنمی‌دارد؛ یعنی مشکل از تجارت نیست، از دلی است که در بازار خدا را فراموش می‌کند.
آیات قرآن در این باب
ٱلَّذِينَ يَأْكُلُونَ ٱلرِّبَوٰا۟ لَا يَقُومُونَ إِلَّا كَمَا يَقُومُ ٱلَّذِى يَتَخَبَّطُهُ ٱلشَّيْطَٰنُ مِنَ ٱلْمَسِّ ۚ ذَٰلِكَ بِأَنَّهُمْ قَالُوٓا۟ إِنَّمَا ٱلْبَيْعُ مِثْلُ ٱلرِّبَوٰا۟ ۗ وَأَحَلَّ ٱللَّهُ ٱلْبَيْعَ وَحَرَّمَ ٱلرِّبَوٰا۟ ۚ فَمَن جَآءَهُۥ مَوْعِظَةٌۭ مِّن رَّبِّهِۦ فَٱنتَهَىٰ فَلَهُۥ مَا سَلَفَ وَأَمْرُهُۥٓ إِلَى ٱللَّهِ ۖ وَمَنْ عَادَ فَأُو۟لَٰٓئِكَ أَصْحَٰبُ ٱلنَّارِ ۖ هُمْ فِيهَا خَٰلِدُونَ
کسانی که ربا می‌خورند، (در قیامت) برنمی‌خیزند مگر مانند کسی که بر اثر تماسّ شیطان، دیوانه شده (و نمی‌تواند تعادل خود را حفظ کند؛ گاهی زمین می‌خورد، گاهی بپا می‌خیزد). این، به خاطر آن است که گفتند: «داد و ستد هم مانند ربا است (و تفاوتی میان آن دو نیست.)» در حالی که خدا بیع را حلال کرده، و ربا را حرام! (زیرا فرق میان این دو، بسیار است.) و اگر کسی اندرز الهی به او رسد، و (از رباخواری) خودداری کند، سودهایی که در سابق [= قبل از نزول حکم تحریم] به دست آورده، مال اوست؛ (و این حکم، گذشته را شامل نمی‌گردد؛) و کار او به خدا واگذار میشود؛ (و گذشته او را خواهد بخشید.) امّا کسانی که بازگردند (و بار دیگر مرتکب این گناه شوند)، اهل آتشند؛ و همیشه در آن می‌مانند.
يَٰٓأَيُّهَا ٱلَّذِينَ ءَامَنُوا۟ لَا تَأْكُلُوٓا۟ أَمْوَٰلَكُم بَيْنَكُم بِٱلْبَٰطِلِ إِلَّآ أَن تَكُونَ تِجَٰرَةً عَن تَرَاضٍۢ مِّنكُمْ ۚ وَلَا تَقْتُلُوٓا۟ أَنفُسَكُمْ ۚ إِنَّ ٱللَّهَ كَانَ بِكُمْ رَحِيمًۭا
ای کسانی که ایمان آورده‌اید! اموال یکدیگر را به باطل (و از طرق نامشروع) نخورید مگر اینکه تجارتی با رضایت شما انجام گیرد. و خودکشی نکنید! خداوند نسبت به شما مهربان است.
يَٰٓأَيُّهَا ٱلَّذِينَ ءَامَنُوٓا۟ إِذَا نُودِىَ لِلصَّلَوٰةِ مِن يَوْمِ ٱلْجُمُعَةِ فَٱسْعَوْا۟ إِلَىٰ ذِكْرِ ٱللَّهِ وَذَرُوا۟ ٱلْبَيْعَ ۚ ذَٰلِكُمْ خَيْرٌۭ لَّكُمْ إِن كُنتُمْ تَعْلَمُونَ
ای کسانی که ایمان آورده‌اید! هنگامی که برای نماز روز جمعه اذان گفته شود، به سوی ذکر خدا بشتابید و خرید و فروش را رها کنید که این برای شما بهتر است اگر می‌دانستید!
رِجَالٌۭ لَّا تُلْهِيهِمْ تِجَٰرَةٌۭ وَلَا بَيْعٌ عَن ذِكْرِ ٱللَّهِ وَإِقَامِ ٱلصَّلَوٰةِ وَإِيتَآءِ ٱلزَّكَوٰةِ ۙ يَخَافُونَ يَوْمًۭا تَتَقَلَّبُ فِيهِ ٱلْقُلُوبُ وَٱلْأَبْصَٰرُ
مردانی که نه تجارت و نه معامله‌ای آنان را از یاد خدا و برپاداشتن نماز و ادای زکات غافل نمی‌کند؛ آنها از روزی می‌ترسند که در آن، دلها و چشمها زیر و رو میشود.
روایات مرتبط
التَّاجِرُ الصَّدُوقُ الْأَمِينُ مَعَ النَّبِيِّينَ وَالصِّدِّيقِينَ وَالشُّهَدَاءِ
تاجر صادق و امین، با پیامبران و صدیقین و شهدا محشور میشود.
مَنْ غَشَّنَا فَلَيْسَ مِنَّا
هرکس به ما خیانت کند (غش کند)، از ما نیست.
پرسش‌های پرتکرار
آیا قرآن تجارت را تأیید کرده است؟
بله؛ سورهی نساء، آیه ۲۹ تجارت رضامحور را مبنا دانسته و سورهی بقره، آیه ۲۷۵ بیع را حلال اعلام کرده است.
کمفروشی چیست و چه حکمی دارد؟
کم دادن در ترازو و اندازه است؛ سورهی مطففین با «ویل» و وعدهی عذاب برای کمفروشان آغاز میشود.
تفاوت تجارت مشروع و ربا در قرآن چیست؟
تجارت، مبادله با رضایت و پذیرش خطر است؛ ربا، گرفتن اضافه بدون کار و به زیان وام‌گیرنده.
اگر این نوشته برای شما مفید بود، پرسش‌های خود را از بخش «پرسش و پاسخ» سایت بپرسید؛ پاسخ با ذکر منبع ارائه میشود.