با رویکرد اهل‌بیت (ع) و استناد به قرآن و روایات، این موضوع را بررسی می‌کنیم.
معنای عزم و اراده
عزم و اراده، تصمیم راسخ و پیگیری استوار است؛ توانایی گفتن آری به راه درست و ایستادن پای آن تا پایان. قرآن با فرمول «چون عزم کردی، بر خدا توکل کن» پیوند اراده‌ی انسان و تأیید الهی را نشان می‌دهد. صاحب اراده در برابر سختی نمی‌شکند و در برابر وسوسه استوار می‌ماند.
نشانه‌ها و مصداق‌ها
- تصمیم‌گیری به‌موقع و اجرای بی‌درنگ؛ تسویف و به تعویق انداختن را برنمی‌تابد.
- استواری در تصمیم؛ یک ناکامی، او را از مسیر نیک برنمی‌گرداند.
- پایبندی به پیمان‌های شخصی در بیداری از خواب، مطالعه و عبادت، طبق برنامه.
راه‌های پرورش و تقویت
- تصمیم را با اندیشه و مشورت بگیرد، سپس با توکل، بی‌درنگ آغاز کند.
- کارهای بزرگ را به گامهای کوچک بخش کند و بر اجرای هر گام، محاسبه‌ی روزانه بگذارد.
- پرهیز از عوامل سست‌کننده‌ی اراده: پرخوری، کم‌خوابی، روزمرگی بی‌برنامه و همنشینی با سست‌عزم‌ها.
آثار و پیامدها
- رسیدن به اهداف معنوی و دنیوی؛ استقامت، کلید گشایش است.
- عزت نفس و اعتماد به تصمیم‌های خویش و در پی آن، آرامش درونی.
- ستایش الهی؛ در روایات، مؤمن استوار و پیگیر از برترین مردم شمرده شده است.
آیات قرآن در این باب
وَلَمَّا بَرَزُوا۟ لِجَالُوتَ وَجُنُودِهِۦ قَالُوا۟ رَبَّنَآ أَفْرِغْ عَلَيْنَا صَبْرًۭا وَثَبِّتْ أَقْدَامَنَا وَٱنصُرْنَا عَلَى ٱلْقَوْمِ ٱلْكَٰفِرِينَ
و هنگامی که در برابر (*جالوت*) و سپاهیان او قرارگرفتند گفتند: «پروردگارا! پیمانه شکیبایی و استقامت را بر ما بریز! و قدمهای ما را ثابت بدار! و ما را بر جمعیّت کافران، پیروز بگردان!
فَلَا تَهِنُوا۟ وَتَدْعُوٓا۟ إِلَى ٱلسَّلْمِ وَأَنتُمُ ٱلْأَعْلَوْنَ وَٱللَّهُ مَعَكُمْ وَلَن يَتِرَكُمْ أَعْمَٰلَكُمْ
پس هرگز سست نشوید و (دشمنان را) به صلح (ذلّت‌بار) دعوت نکنید در حالی که شما برترید، و خداوند با شماست و چیزی از (ثواب) اعمالتان را کم نمی‌کند!
پرسش‌های پرتکرار
چگونه اراده را در برابر وسوسه قوی کنیم؟
با گامهای کوچک: هر بار یک وسوسه را رد کنیم؛ پیروزیهای پیوسته، اراده را نیرومند میکند.
تغییر تصمیم همیشه نشانهی سستی اراده است؟
نه؛ بازگشت از تصمیم خطا بر پایهی بصیرت، خود نشانهی قوت و پختگی اراده است.
منبع اصلی این نوشتار قرآن کریم و روایات اهل‌بیت (ع) است؛ برای مطالعه‌ی بیشتر، لینک‌های مرتبط را ببینید.