این پرسش یکی از پرسش‌های پرتکرار فارسی‌زبانان است؛ بیایید پاسخ آن را دقیق بررسی کنیم.
این دعا برای چه زمانی است؟
در دل تاریکی‌ها و گرفتاری
معنا و مفهوم
یونس پیامبر از قوم نافرمان خود جدا شد و خشمگین رفت، بی‌آنکه از خدا اجازه بگیرد؛ کشتی گرفتار طوفان شد، قرعه به نام او درآمد و در دریا افتاد و ماهی بزرگی او را فرو برد. آنجا، در سه تاریکیِ شب و دریا و شکم ماهی، با صدای حق به درگاه خدا ندا کرد: «لا إِلهَ إِلاَّ أَنْتَ سُبْحانَكَ إِنّي كُنْتُ مِنَ الظَّالِمينَ»؛ معبودی جز تو نیست، پاک و منزهی، و من از ستمکاران بودم. مضمون این دعا در چهار فراز کوتاه جای گرفته است: توحید خالص، تسبیح و تنزیه پروردگار، و اعتراف بدون هیچ بهانه. تعبیر «كُنْتُ» گناه را به گذشته می‌بندد و آینده را برای بازگشت باز می‌گذارد.
فضیلت و ثمره
قرآن در پاسخ این دعا می‌فرماید: «فَاسْتَجَبْنا لَهُ وَنَجَّيْناهُ مِنَ الْغَمِّ وَكَذلِكَ نُنْجِي الْمُؤْمِنينَ»؛ پس دعایش را اجابت کردیم و از اندوه نجاتش دادیم و این‌گونه مؤمنان را نجات می‌دهیم. بنا بر روایات، پیامبر اکرم (صلی‌الله‌علیه‌وآله) فرمود هیچ مسلمانی با این دعا چیزی از خدا نخواهد مگر آنکه اجابت شود. همین دعا در میراث دعایی ما به «تسبیح ذی‌النون» شهرت یافته و برای رفع هر گرفتاری و غمی خوانده می‌شود.
بهترین زمان و مکان
در گرفتاری‌های سخت، غم‌های جانکاه، احساس بی‌پناهی و تاریکیِ راه؛ همچنین برای برآمدن حاجت‌ها خواندنش توصیه شده است.
آداب و نکات
- با صدق بخوانید؛ این دعا چهار فراز کوتاه اما بسیار سنگین دارد و ذهنِ پراکنده از آن بهره‌ای نمی‌برد.
- با توحید آغاز کنید که «لا إِلهَ إِلاَّ أَنْتَ» یعنی جز تو پناهی نیست؛ سپس خدا را منزه کنید و در پایان تقصیر خود را بشناسید.
- بهانه نیاورید؛ یونس در شکم ماهی توجیه نیاورد، اعتراف کرد و نجات یافت.
- این دعا را برای دیگر گرفتاران نیز بخوانید؛ وعده‌ی «كَذلِكَ نُنْجِي الْمُؤْمِنينَ» همه‌ی مؤمنان را دربر می‌گیرد.
آیات قرآن در این باب
وَذَا ٱلنُّونِ إِذ ذَّهَبَ مُغَٰضِبًۭا فَظَنَّ أَن لَّن نَّقْدِرَ عَلَيْهِ فَنَادَىٰ فِى ٱلظُّلُمَٰتِ أَن لَّآ إِلَٰهَ إِلَّآ أَنتَ سُبْحَٰنَكَ إِنِّى كُنتُ مِنَ ٱلظَّٰلِمِينَ
و ذاالنون [= یونس] را (به یاد آور) در آن هنگام که خشمگین (از میان قوم خود) رفت؛ و چنین می‌پنداشت که ما بر او تنگ نخواهیم گرفت؛ (امّا موقعی که در کام نهنگ فرو رفت،) در آن ظلمتها (ی متراکم) صدا زد: «(خداوندا!) جز تو معبودی نیست! منزّهی تو! من از ستمکاران بودم!»
فَٱسْتَجَبْنَا لَهُۥ وَنَجَّيْنَٰهُ مِنَ ٱلْغَمِّ ۚ وَكَذَٰلِكَ نُۨجِى ٱلْمُؤْمِنِينَ
ما دعای او را به اجابت رساندیم؛ و از آن اندوه نجاتش بخشیدیم؛ و این گونه مؤمنان را نجات می‌دهیم!
پرسش‌های پرتکرار
چرا این دعا را «تسبیح ذی‌النون» می‌نامند؟
«ذوالنون» به معنای صاحب ماهی، لقب یونس پیامبر است؛ چون این تسبیح از او در شکم ماهی سر زد، به این نام شهرت یافت.
آیا این دعا برای هر حاجتی مستجاب است؟
بنا بر روایات، پیامبر اکرم (ص) فرمود هیچ مسلمانی با این دعا چیزی نخواهد مگر آنکه به او داده شود؛ شرط آن، صدق نیت و خلوص در دعا است.
خواندنِ یک‌باره کافی نیست؛ بازگشت به این نکته‌ها در تجربه‌ی روزمره، تفاوت‌ساز است.