آنچه در ادامه می‌خوانید حاصل گردآوری از منابع معتبر اسلامی است.
تعریف
«فساد فی الارض» به هرگونه تباهی، بی‌نظمی و انحراف از مسیر صلاح در زمین گفته می‌شود؛ از ستم و کشتار و ناامنی تا فساد اقتصادی، تخریب محیط زیست و گمراه‌سازی مردم. قرآن فساد را پیامد دست‌کم‌گرفتن هدایت الهی و ثمره‌ی کردار زشتی می‌داند که مردم با دست‌های خود می‌کارند و خود نیز بازگشت آن را می‌چشند.
معناشناسی
- «فساد» در برابر «صلاح» است و به معنای خروج چیز از تعادل و از حالتی که باید باشد است.
- فساد در قرآن هم در زمینِ طبیعی (هلاک کردن زرع و نسل) و هم در زمینِ اجتماعی (ظلم، گمراهی، قطع رحم و احتکار) تصویر شده است.
- «افساد» با «اصلاح» تقابل دارد؛ قرآن پیامبران و مؤمنانِ دعوت‌کننده به خیر را مصلحان و طاغوت‌ها و مستبدان را مفسدان معرفی می‌کند.
کاربرد در قرآن
- قرآن با صراحت از فساد در زمین پس از اصلاح آن نهی کرده است (سوره‌ی اعراف، آیه‌ی ۵۶).
- ظهور فساد در خشکی و دریا به کردار خود مردم نسبت داده شده است (سوره‌ی روم، آیه‌ی ۴۱).
- منافقِ دوچهره چون روی گرداند، در زمین می‌کوشد تا زرع و نسل را هلاک کند و خداوند فساد را دوست ندارد (سوره‌ی بقره، آیه‌ی ۲۰۵).
پیام عملی
- هر اقدام اجتماعی و اقتصادی خود را با معیار اصلاح بسنجیم؛ سود فردی به بهای فساد عمومی، پذیرفتنی نیست.
- از ستم در هر مقامی، حتی اندک، بپرهیزیم؛ ستم از عوامل اصلی پیدایش فساد در زمین شمرده شده است.
- در قبال منابع عمومی و محیط زیست مسئولیت‌پذیر باشیم؛ زمین امانت نسل‌های آینده است.
حکمت و فلسفه
هر فسادی که در زمین می‌روید، بذر آن را خود انسان کاشته و بازگشت آن نیز به خود اوست.
آیات قرآن در این باب
وَلَا تُفْسِدُوا۟ فِى ٱلْأَرْضِ بَعْدَ إِصْلَٰحِهَا وَٱدْعُوهُ خَوْفًۭا وَطَمَعًا ۚ إِنَّ رَحْمَتَ ٱللَّهِ قَرِيبٌۭ مِّنَ ٱلْمُحْسِنِينَ
و در زمین پس از اصلاح آن فساد نکنید، و او را با بیم و امید بخوانید! (بیم از مسؤولیتها، و امید به رحمتش. و نیکی کنید) زیرا رحمت خدا به نیکوکاران نزدیک است!
ظَهَرَ ٱلْفَسَادُ فِى ٱلْبَرِّ وَٱلْبَحْرِ بِمَا كَسَبَتْ أَيْدِى ٱلنَّاسِ لِيُذِيقَهُم بَعْضَ ٱلَّذِى عَمِلُوا۟ لَعَلَّهُمْ يَرْجِعُونَ
فساد، در خشکی و دریا بخاطر کارهایی که مردم انجام داده‌اند آشکار شده است؛ خدا می‌خواهد نتیجه بعضی از اعمالشان را به آنان بچشاند، شاید (بسوی حق) بازگردند!
وَإِذَا تَوَلَّىٰ سَعَىٰ فِى ٱلْأَرْضِ لِيُفْسِدَ فِيهَا وَيُهْلِكَ ٱلْحَرْثَ وَٱلنَّسْلَ ۗ وَٱللَّهُ لَا يُحِبُّ ٱلْفَسَادَ
(نشانه آن، این است که) هنگامی که روی برمی‌گردانند (و از نزد تو خارج می‌شوند)، در راه فساد در زمین، کوشش می‌کنند، و زراعتها و چهارپایان را نابود می‌سازند؛ (با اینکه می‌دانند) خدا فساد را دوست نمی‌دارد.
وَٱبْتَغِ فِيمَآ ءَاتَىٰكَ ٱللَّهُ ٱلدَّارَ ٱلْءَاخِرَةَ ۖ وَلَا تَنسَ نَصِيبَكَ مِنَ ٱلدُّنْيَا ۖ وَأَحْسِن كَمَآ أَحْسَنَ ٱللَّهُ إِلَيْكَ ۖ وَلَا تَبْغِ ٱلْفَسَادَ فِى ٱلْأَرْضِ ۖ إِنَّ ٱللَّهَ لَا يُحِبُّ ٱلْمُفْسِدِينَ
و در آنچه خدا به تو داده، سرای آخرت را بطلب؛ و بهره‌ات را از دنیا فراموش مکن؛ و همان‌گونه که خدا به تو نیکی کرده نیکی کن؛ و هرگز در زمین در جستجوی فساد مباش، که خدا مفسدان را دوست ندارد!
پرسش‌های پرتکرار
آیه‌ی «ظهور فساد در خشکی و دریا» به چه معناست؟
این آیه فراگیر شدن فساد در خشکی و دریا را پیامد کردار خود مردم می‌داند؛ مصادیق آن هم بی‌عدالتی‌ها و گناهان اجتماعی و هم آسیب‌های طبیعیِ برخاسته از رفتار انسان دانسته شده است.
آیا فساد فی الارض فقط جنبهی سیاسی دارد؟
خیر؛ این مفهوم هر تباهی در حوزهی دین، اخلاق، اقتصاد، امنیت و محیط زیست را در بر میگیرد و حتی قطع صلهی رحم از مصادیق آن شمرده شده است.
اگر این نوشته برای شما مفید بود، پرسش‌های خود را از بخش «پرسش و پاسخ» سایت بپرسید؛ پاسخ با ذکر منبع ارائه می‌شود.