با رویکرد اهل‌بیت (ع) و استناد به قرآن و روایات، این موضوع را بررسی می‌کنیم.
تعریف غش و خیانت
غش یعنی نشان دادن کالا، کار یا خویشتن غیر از آنچه هست با پنهان کردن عیب، و خیانت یعنی ناپای بستن به امانت، پیمان و اعتماد مردم. این دو رذیلت بنیان اعتماد عمومی را فروریزند؛ اجتماعی که در آن غش و خیانت رواج یابد، پیوندهایش گسسته و معاملاتش مختل می‌شود. قرآن مؤمنان را به‌صراحت از خیانت به خدا، رسول و امانت‌هایشان نهی کرده است.
نشانه‌ها و مظاهر
- دوگانگی رفتار: کمال تودّد در حضور صاحب‌کار و مشتری، و کوتاهی و سهل‌انگاری در غیاب او
- کتمان عیب کالا، دستکاری در وزن و اندازه و افزودن ناخالصی در معامله
- سوءاستفاده از موقعیت شغلی و اطلاعاتی برای منفعت شخصی به زیان دیگران
راه درمان و اصلاح
- حضور خدا در معامله: پیش از هر دادوستد از خود بپرسیم که اگر طرف مقابل از همه‌ی جزئیات آگاه بود، آیا راضی بود؟
- آموختن احکام تجارت و حقوق شرعی مشتری و همکار، و پای بستن به معیارهای دین در کسب سود
- جبران گذشته: بازگرداندن حقوق مردم و طلب حلالیت از کسانی که بر گردن ما حق دارند
آثار و پیامدها
- رفتن برکت از رزق و زندگی؛ سودی که با غش به دست آید، مایه‌ی فقر و تنگدستی می‌شود
- از دست رفتن اعتبار و اعتماد در بازار و اجتماع؛ خائن به‌تدریج در انزوا فرو می‌رود
- محشور شدن با خائنان در قیامت؛ در روایات، خیانت در امانت از نشانه‌های منافق شمرده شده است
آیات قرآن در این باب
يَٰٓأَيُّهَا ٱلَّذِينَ ءَامَنُوا۟ لَا تَخُونُوا۟ ٱللَّهَ وَٱلرَّسُولَ وَتَخُونُوٓا۟ أَمَٰنَٰتِكُمْ وَأَنتُمْ تَعْلَمُونَ
ای کسانی که ایمان آورده‌اید! به خدا و پیامبر خیانت نکنید! و (نیز) در امانات خود خیانت روا مدارید، در حالی که میدانید (این کار، گناه بزرگی است)!
۞ إِنَّ ٱللَّهَ يَأْمُرُكُمْ أَن تُؤَدُّوا۟ ٱلْأَمَٰنَٰتِ إِلَىٰٓ أَهْلِهَا وَإِذَا حَكَمْتُم بَيْنَ ٱلنَّاسِ أَن تَحْكُمُوا۟ بِٱلْعَدْلِ ۚ إِنَّ ٱللَّهَ نِعِمَّا يَعِظُكُم بِهِۦٓ ۗ إِنَّ ٱللَّهَ كَانَ سَمِيعًۢا بَصِيرًۭا
خداوند به شما فرمان می‌دهد که امانتها را به صاحبانش بدهید! و هنگامی که میان مردم داوری می‌کنید، به عدالت داوری کنید! خداوند، اندرزهای خوبی به شما می‌دهد! خداوند، شنوا و بیناست.
پرسش‌های پرتکرار
آیا پنهان کردن هر عیب کالا، غش است؟
هرگاه عیب در قیمت و تصمیم خریدار اثر داشته باشد، بیان آن واجب است و کتمانش غش و خیانت شمرده می‌شود؛ پس خریدار باید با آگاهی کامل انتخاب کند.
تفاوت مدارا با خیانت چیست؟
مدارا، نرمش در رفتار همراه با حفظ حقوق دیگران است؛ اما خیانت پایمال کردن همان حقوق است و هیچ نرمشی نمی‌تواند آن را مشروع کند.
منبع اصلی این نوشتار قرآن کریم و روایات اهل‌بیت (ع) است؛ برای مطالعه‌ی بیشتر، لینک‌های مرتبط را ببینید.