آنچه در ادامه می‌خوانید حاصل گردآوری از منابع معتبر اسلامی است.
تعریف حسد
حسد یعنی آرزوی زوال نعمت از دست دیگران؛ ناخشنودی از این که دیگری خیری دارد، خواه انسان خواهان مانند آن باشد یا نه. این رذیلت از بیماری‌های نهفته و فرسایشی دل است که پیامبر اکرم (ص) آن را به بیماری‌های امت‌های گذشته تشبیه کرد که سبب هلاکت آنان شد. قرآن منشأ آن را انکار فضل الهی و نپذیرفتن سنت تقسیم رحمت دانسته و به حسود، پناه بردن به خدا را آموخته است.
نشانه‌ها و مظاهر
- دلتنگی و سوزش درونی هنگام شنیدن موفقیت دیگران، حتی نزدیک‌ترین‌ها
- خوشحالی پنهان از شکست و ناکامی دیگران
- بدگویی از نعمت‌داران؛ چشم‌پوشی از محاسن آنان و اغماض در عیب‌ها
- سخت‌گیری در ستایش دیگران، حتی شایستگان
- مقایسه‌ی پیوسته‌ی زندگی خود با دیگران و بی‌آرامیِ برخاسته از آن
راه درمان و اصلاح
- آگاهی از بی‌ثمری: حسد نعمت دیگران را نمی‌برد و تنها خودِ حسود را می‌فرساند؛ فهمیدن این حساب سرانگشتی، نخستین گام درمان است
- شمارش مکتوب نعمت‌های خود؛ نگاه به داشته‌ها نه نداشته‌ها
- عمل برخلاف جهت: تبریک گفتن صادقانه، دعا برای نعمت‌دار و آشکار ساختن محبت او
- تمرین حدیث نبوی: برای برادرت بخواه آنچه برای خود می‌خواهی؛ هر روز یک مورد آگاهانه
- ذکر و صلوات هنگام جوشش حسد و پناه بردن به خدا به اقتضای سوره‌ی فلق
- مراجعه به مربی اخلاقی در موارد مزمن؛ حسد ریشه‌دار، تمرین تربیتی تخصصی می‌خواهد
آثار و پیامدها
- فرسایش دین خودِ حسود؛ بنا بر روایات، حسد ایمان آدمی را می‌فرساید
- نابودی حسنات؛ بنا بر خبر مشهور، حسد نیکی‌ها را می‌بلعد چنان‌که آتش، هیزم را
- بی‌آرامی پیوسته و خستگی مزاجی؛ حسود هرگز با نعمت خود خرسند نمی‌شود
- قطع رشته‌های دوستی و برادری و بدگمانی‌های اجتماعی
- بهای جسمی: بی‌خوابی و فرسایش قوای روانی به سبب سوزش پیوسته
آیات قرآن در این باب
أَمْ يَحْسُدُونَ ٱلنَّاسَ عَلَىٰ مَآ ءَاتَىٰهُمُ ٱللَّهُ مِن فَضْلِهِۦ ۖ فَقَدْ ءَاتَيْنَآ ءَالَ إِبْرَٰهِيمَ ٱلْكِتَٰبَ وَٱلْحِكْمَةَ وَءَاتَيْنَٰهُم مُّلْكًا عَظِيمًۭا
یا اینکه نسبت به مردم [= پیامبر و خاندانش]، و بر آنچه خدا از فضلش به آنان بخشیده، حسد می‌ورزند؟ ما به آل ابراهیم، (که یهود از خاندان او هستند نیز،) کتاب و حکمت دادیم؛ و حکومت عظیمی در اختیار آنها [= پیامبران بنی اسرائیل] قرار دادیم.
وَمِن شَرِّ حَاسِدٍ إِذَا حَسَدَ
و از شرّ هر حسودی هنگامی که حسد می‌ورزد!
روایات مرتبط
لَا يُؤْمِنُ أَحَدُكُمْ حَتَّىٰ يُحِبَّ لِأَخِيهِ مَا يُحِبُّ لِنَفْسِهِ
هیچ‌یک از شما مؤمن نیست مگر اینکه برای برادر خود همان چیزی را دوست دارد که برای خود دوست می‌دارد.
پرسش‌های پرتکرار
غبطه با حسد چه فرقی دارد؟
غبطه، آرزوی داشتن مانندِ نعمت، بدون آرزوی زوال آن از دیگری است و ستوده شده؛ حسد، خواستن برداشته شدن نعمت از دیگران است و مذموم. مرز این دو، انگیزه‌ی قلبی است.
اگر حسد در لحظه سر زد چه کنیم؟
فوراً ذکر و پناه به خدا، تغییر وضعیت، تبریک گفتن به همان نعمت‌دار و اگر شد، انجام کاری نیک برای او. عمل خلاف جهت، هیجان را می‌شکند.
آیا حسد با اراده درمان میشود؟
بله، اما تدریجی و با برنامه: شمارش نعمتها، عمل مخالف و پیگیری تربیتی. ارادهی تنها در روزهای نخست کافی است؛ استمرار، درمان را قطعی میکند.
اگر این نوشته برای شما مفید بود، پرسش‌های خود را از بخش «پرسش و پاسخ» سایت بپرسید؛ پاسخ با ذکر منبع ارائه میشود.