این پرسش یکی از پرسش‌های پرتکرار فارسی‌زبانان است؛ بیایید پاسخ آن را دقیق بررسی کنیم.
معنای ایثار
ایثار یعنی مقدم داشتن دیگران بر خود، حتی هنگام نیاز؛ اوج بخشندگی و بلندترین پله‌ی سخاوت. قرآن انصار مدینه را ستوده که با آنکه خود به‌اندک داشتند، غذا را به اسیر و یتیم و مسکین می‌دادند و بر خویش می‌گذشتند و قرآن این کار را نشانهی رستگاری ایشان شمرد. ایثار، حالتی قلبی است که جای خود را به برادر ایمانی می‌دهد و از آن آسوده‌تر می‌شود.
نشانه‌ها و مصداق‌ها
- واگذاری نوبت و حق به دیگران بی‌آنکه منت بگذارد یا به یاد بسپارد
- بخشیدن از چیزهایی که خود بدان نیاز دارد، نه تنها از مازاد
- خرسندی واقعی هنگام رسیدن خیر به برادر ایمانی، بی‌آنکه در دل تنگی بیاید
- کم‌گویی دربارهی کمک‌های خود و گریز از شناساندن آنها
- حساسیت به محرومان؛ در سفره و برنامه‌اش همیشه جای دیگری هست
راه‌های پرورش و تقویت
- قرار گذاشتن سهم ثابتی از ماهانه برای خانواده‌های در مضیقه
- تمرین مقدم داشتن دیگران در کارهای کوچک روزمره: جای پارکینگ، نوبت صف و بهترین تکه‌ی غذا
- آموزش ایثار به فرزندان با الگودهی و مشارکت دادن آنان در کمک‌های خانوادگی
- پرهیز از منت؛ ایثار با یادآوری، به معامله‌ای سوداگرانه بدل می‌شود
- دیدبانی محیط پیرامون: شناسایی همسایه و همکار نیازمند پیش از آنکه درخواست کند
آثار و پیامدها
- الگودهی اجتماعی و گسترش فرهنگ فداکاری در جامعه
- تحکیم برادری ایمانی؛ جامعه‌ای که در آن ایثار جاری است، کمتر دچار ناامنی می‌شود
- رشد روحی و رهایی تدریجی از خودمحوری
- پاداش اخروی چندبرابر به وعده‌ی الهی
- محبت مردم؛ دل‌ها به سوی اهل ایثار گشوده می‌شود
آیات قرآن در این باب
وَٱلَّذِينَ تَبَوَّءُو ٱلدَّارَ وَٱلْإِيمَٰنَ مِن قَبْلِهِمْ يُحِبُّونَ مَنْ هَاجَرَ إِلَيْهِمْ وَلَا يَجِدُونَ فِى صُدُورِهِمْ حَاجَةًۭ مِّمَّآ أُوتُوا۟ وَيُؤْثِرُونَ عَلَىٰٓ أَنفُسِهِمْ وَلَوْ كَانَ بِهِمْ خَصَاصَةٌۭ ۚ وَمَن يُوقَ شُحَّ نَفْسِهِۦ فَأُو۟لَٰٓئِكَ هُمُ ٱلْمُفْلِحُونَ
و برای کسانی است که در این سرا [= سرزمین مدینه] و در سرای ایمان پیش از مهاجران مسکن گزیدند و کسانی را که به سویشان هجرت کنند دوست می‌دارند، و در دل خود نیازی به آنچه به مهاجران داده شده احساس نمی‌کنند و آنها را بر خود مقدّم می‌دارند هر چند خودشان بسیار نیازمند باشند؛ کسانی که از بخل و حرص نفس خویش باز داشته شده‌اند رستگارانند!
وَيُطْعِمُونَ ٱلطَّعَامَ عَلَىٰ حُبِّهِۦ مِسْكِينًۭا وَيَتِيمًۭا وَأَسِيرًا
و غذای (خود) را با اینکه به آن علاقه (و نیاز) دارند، به «مسکین» و «یتیم» و «اسیر» می‌دهند!
روایات مرتبط
لَا يُؤْمِنُ أَحَدُكُمْ حَتَّى يُحِبَّ لِأَخِيهِ مَا يُحِبُّ لِنَفْسِهِ
هیچ‌یک از شما مؤمن نیست مگر اینکه برای برادر خود همان چیزی را دوست دارد که برای خود دوست می‌دارد.
پرسش‌های پرتکرار
تفاوت ایثار با سخاوت چیست؟
سخاوت، بخشیدن از مال همراه با بینیازی است؛ ایثار، بخشیدن هنگام نیاز و مقدم داشتن دیگران بر خود. ایثار بالاترین درجهی بخشندگی است و آیهی انصار مصداق کامل آن است.
آیا ایثار به زیان خانواده جایز است؟
ایثار نباید به ترک نفقهی واجب یا آزار اهل خانه بینجامد؛ انفاق بر عیال خود عبادت است و رها کردن آن به نام ایثار، خلاف ترتیب شرعی است.
مصداق قرآنی ایثار کدام است؟
آیهی نهم سورهی حشر دربارهی انصار مدینه که با نیازِ خود، مهاجران را بر خویش مقدم داشتند؛ قرآن این کار را نشانهی تعالی ایشان شمرده است.
خواندنِ یک‌باره کافی نیست؛ بازگشت به این نکته‌ها در تجربه‌ی روزمره، تفاوت‌ساز است.