آنچه در ادامه می‌خوانید حاصل گردآوری از منابع معتبر اسلامی است.
تعریف
همسایه، نزدیک‌ترین جامعه به خانهی ماست؛ پشتِ دیوار ما، آبرو و آرامش و گاه نان یک خانواده‌ی دیگر قرار دارد. قرآن نیکی به همسایهی خویشاوند و همسایهی غریب را در کنار نیکی به پدر و مادر آورده است و پیامبر (ص) درباره‌ی او چنان سفارش کرده که گویی همسایه شریک ارث است.
حقوق همسایه بر خانواده
- امنیت جان، آبرو و خانواده‌ی او؛ در روایات، کسی که همسایه‌اش از آزارش در امان نیست، به وعده‌های بزرگ آخرتی نخواهد رسید.
- خبرگیری در سفر و بیماری، کمک در سختی و شریک کردن او در خوشی‌های ساده مانند غذا و میوه.
- آزار رساندن به همسایه در روایات، گناهی بزرگ شمرده شده و مدارا و تحمل او، از مروت و مردانگی است.
مرزهای تعامل با همسایه
- رابطه با همسایه، گرم اما مرزدار است؛ پرسش از امور خصوصی، مالی و درونی او، ادب نیست.
- از جان خانه برخورداریم: صدا، بوی آشپزخانه و رفت‌وآمد ما نباید مزاحم او باشد؛ سنت، آزار همسایه را به شدت نکوهیده است.
- فرزندان را به ادب همسایه‌داری بیاموزیم: احترام به بزرگ‌ترِ همسایه، ملاطفت با کودکان او و پرهیز از مزاحمت در بازی.
همسایه، آینه‌ی خانواده
- خانهی مسلمان، الگوی اخلاق برای محله است؛ خوشنامی خانواده نزد همسایگان، دعوت عملی به دین است.
- در اختلاف با همسایه، آشتی‌جویی پیش می‌افتد و فرزندان، حل مسالمت‌آمیز مسئله را از والدین می‌آموزند.
- همسایهی راضی، در غیاب ما نگهبان خانه و در سختی‌ها، دستِ یاری است.
حکمت و فلسفه
خانه‌ای که دیوارش با محبت به همسایه گرم است، از حادثه و دزد و تنهایی در امان‌تر است؛ پیامبر (ص) در وصیت به همسایه آن‌جا ایستاد که گویی می‌خواست برای او سهمی از میراث قرار دهد؛ ما نیز به اندازه‌ی توان، حق او را ادا کنیم.
آیات قرآن در این باب
۞ وَٱعْبُدُوا۟ ٱللَّهَ وَلَا تُشْرِكُوا۟ بِهِۦ شَيْـًۭٔا ۖ وَبِٱلْوَٰلِدَيْنِ إِحْسَٰنًۭا وَبِذِى ٱلْقُرْبَىٰ وَٱلْيَتَٰمَىٰ وَٱلْمَسَٰكِينِ وَٱلْجَارِ ذِى ٱلْقُرْبَىٰ وَٱلْجَارِ ٱلْجُنُبِ وَٱلصَّاحِبِ بِٱلْجَنۢبِ وَٱبْنِ ٱلسَّبِيلِ وَمَا مَلَكَتْ أَيْمَٰنُكُمْ ۗ إِنَّ ٱللَّهَ لَا يُحِبُّ مَن كَانَ مُخْتَالًۭا فَخُورًا
و خدا را بپرستید! و هیچ‌چیز را همتای او قرار ندهید! و به پدر و مادر، نیکی کنید؛ همچنین به خویشاوندان و یتیمان و مسکینان، و همسایه نزدیک، و همسایه دور، و دوست و همنشین، و واماندگان در سفر، و بردگانی که مالک آنها هستید؛ زیرا خداوند، کسی را که متکبر و فخر فروش است، (و از ادای حقوق دیگران سرباز می‌زند،) دوست نمی‌دارد.
روایات مرتبط
مَا زَالَ جِبْرِيلُ يُوصِينِي بِالْجَارِ حَتَّىٰ ظَنَنْتُ أَنَّهُ سَيُوَرِّثُهُ
جبرئیل مدام درباره همسایه به من سفارش می‌کرد تا گمان کردم او را وارث قرار خواهد کرد.
لَا يَدْخُلُ الْجَنَّةَ مَنْ لَا يَأْمَنُ جَارُهُ بَوَائِقَهُ
وارد بهشت نمی‌شود کسی که همسایه‌اش از آزارش در امان نباشد.
پرسش‌های پرتکرار
همسایهی غیرمسلمان هم حق همسایگی دارد؟
بله؛ حق همسایگی شامل هر همسایهای است و نیکی، امانتداری و رعایت حدود با او از اخلاق اسلامی است.
اگر همسایه آزار رساند چه کنیم؟
نخست صلح و گفتوگوی محترمانه، سپس پیگیری قانونی؛ قهر و انتقامجویی، نه خانهی ما را میسازد و نه دین ما را نمایندگی میکند.
اگر این نوشته برای شما مفید بود، پرسش‌های خود را از بخش «پرسش و پاسخ» سایت بپرسید؛ پاسخ با ذکر منبع ارائه می‌شود.