با رویکرد اهل‌بیت (ع) و استناد به قرآن و روایات، این موضوع را بررسی می‌کنیم.
معنای شکر نعمت
شکر نعمت، دانستن منعم و ادا کردن حق نعمت‌ها در برابر خداوند است؛ فضیلتی که دل را از نخوت و کفران بازمی‌دارد. این فضیلت در سه لایه ظهور می‌کند: شکر قلبی که انسان همه‌ی خوبی‌ها را از خدا بداند، شکر زبانی با ذکر و سپاسگویی، و شکر عملی با به‌کارگیری هر نعمت در مسیر رضای خدا. قرآن وعده داده که شکر، سرچشمه‌ی افزایش نعمت است.
نشانه‌ها و مصداق‌ها
- یاد دائم نعمت‌ها: در سختی نیز از دست‌رفته‌ها نمی‌نالد و در فراغت، غافل از منعم نمی‌شود.
- زبان سپاس‌گزار: بر نعمت‌های کوچک نیز ذکر خدا می‌گوید و از شکایت پیوسته و ناسپاسی پرهیز می‌کند.
- انفاق از داشته‌ها: از مال و علم و اندیشه در راه خدا و مردم بهره می‌دهد و نعمت را حبس نمی‌کند.
راه‌های پرورش و تقویت
- شمارش نعمت‌ها: هر شب چند نعمت آن روز را بیاورد و بر هر یک سپاس گوید؛ از سلامت اندام و امنیت خانه آغاز کند.
- پیوند نعمت با منعم: پیش از بهره‌گیری از هر نعمت، خود را در محضر خدا ببیند و این نعمت را از فضل پروردگار خود بداند.
- استفاده از هر نعمت در جای خود: چشم را به راه حلال بدوزد، زبان را به ذکر بگشاید و مال را در انفاق روان سازد.
آثار و پیامدها
- افزایش و دوام نعمت‌ها، به‌موجب وعده‌ی قرآنی که شکر را مقدمه‌ی افزونی بخشیده است.
- آرامش خاطر و رهایی از حسد و دلتنگی به داشته‌ی دیگران.
- قرب الهی؛ خداوند شاکران را دوست می‌دارد و آنان را در قرآن گران‌بها و اندک شمرده است.
آیات قرآن در این باب
وَإِذْ تَأَذَّنَ رَبُّكُمْ لَئِن شَكَرْتُمْ لَأَزِيدَنَّكُمْ ۖ وَلَئِن كَفَرْتُمْ إِنَّ عَذَابِى لَشَدِيدٌۭ
و (همچنین به خاطر بیاورید) هنگامی را که پروردگارتان اعلام داشت: «اگر شکرگزاری کنید، (نعمت خود را) بر شما خواهم افزود؛ و اگر ناسپاسی کنید، مجازاتم شدید است!»
فَٱذْكُرُونِىٓ أَذْكُرْكُمْ وَٱشْكُرُوا۟ لِى وَلَا تَكْفُرُونِ
پس به یاد من باشید، تا به یاد شما باشم! و شکر مرا گویید و (در برابر نعمتهایم) کفران نکنید!
يَعْمَلُونَ لَهُۥ مَا يَشَآءُ مِن مَّحَٰرِيبَ وَتَمَٰثِيلَ وَجِفَانٍۢ كَٱلْجَوَابِ وَقُدُورٍۢ رَّاسِيَٰتٍ ۚ ٱعْمَلُوٓا۟ ءَالَ دَاوُۥدَ شُكْرًۭا ۚ وَقَلِيلٌۭ مِّنْ عِبَادِىَ ٱلشَّكُورُ
آنها هر چه سلیمان می‌خواست برایش درست می‌کردند: معبدها، تمثالها، ظروف بزرگ غذا همانند حوضها، و دیگهای ثابت (که از بزرگی قابل حمل و نقل نبود؛ و به آنان گفتیم:) ای آل داوود! شکر (این همه نعمت را) بجا آورید؛ ولی عده کمی از بندگان من شکرگزارند!
پرسش‌های پرتکرار
تفاوت شکر و رضایت چیست؟
شکر، سپاسگویی از نعمتهاست و رضایت، تسلیم به حکم خدا در هر حال؛ هر دو مکمل یکدیگرند.
در کمبود و تنگدستی چگونه شکر کنیم؟
با نگاه به باقیماندهها و شمارش آنها؛ سپاس بر آنچه هست، کلید جبران و افزایش است.
منبع اصلی این نوشتار قرآن کریم و روایات اهل‌بیت (ع) است؛ برای مطالعه‌ی بیشتر، لینک‌های مرتبط را ببینید.