با رویکرد اهل‌بیت (ع) و استناد به قرآن و روایات، این موضوع را بررسی می‌کنیم.
تعریف
تجوید دانشی است که چگونگی ادای درست حروف و کلمات قرآن کریم را از نظر مخارج، صفات و احکام تلفظ می‌آموزد. هدف آن خواندن قرآن به گونه‌ای است که نزد قاریان عرب زبان صحیح شمرده شود و کلمات وحی آسیب نبیند. این دانش میراث تلاش سده‌های نخست مسلمانان برای صیانت از تلاوت است.
موضوع و هدف
- شناخت مخارج و صفات حروف عربی
- پیشگیری از تغییر معنا به سبب تلفظ نادرست
- ادای قرآن همان‌گونه که نزد پیامبر رایج بود
احکام تجویدی
- احکام نون ساکن و تنوین: اظهار، ادغام، اقلاب و اخفاء
- احکام میم ساکن و احکام مد و قصر
- قلقله، غنّه و تفخیم و ترقیق حروف
پیوند تجوید با ترتیل
- آیه‌ی «ورتل القرآن ترتیلا» بنیاد قرائت آهنگین و آرام است
- ترتیل یعنی تجوید همراه با آرامش و تدبر
- فهم بدون تجوید بی‌صیانت است و تجوید بدون فهم ناقص
یادگیری و مراحل آن
- آموزش حروف الفبا با مخارج درست در گام نخست
- تمرین پیوسته زیر نظر استاد مجاز قرائت
- دریافت اجازه‌ی قرائت در سطح پیشرفته
حکمت و فلسفه
تجوید ادبِ ادای کلام خداست؛ کلامی که هر حرفش حساب دارد سزاوار است با دقت خوانده شود.
آیات قرآن در این باب
أَوْ زِدْ عَلَيْهِ وَرَتِّلِ ٱلْقُرْءَانَ تَرْتِيلًا
یا بر نصف آن بیفزا، و قرآن را با دقّت و تأمّل بخوان؛
ٱلَّذِينَ ءَاتَيْنَٰهُمُ ٱلْكِتَٰبَ يَتْلُونَهُۥ حَقَّ تِلَاوَتِهِۦٓ أُو۟لَٰٓئِكَ يُؤْمِنُونَ بِهِۦ ۗ وَمَن يَكْفُرْ بِهِۦ فَأُو۟لَٰٓئِكَ هُمُ ٱلْخَٰسِرُونَ
کسانی که کتاب آسمانی به آنها داده‌ایم [= یهود و نصاری] آن را چنان که شایسته آن است می‌خوانند؛ آنها به پیامبر اسلام ایمان می‌آورند؛ و کسانی که به او کافر شوند، زیانکارند.
پرسش‌های پرتکرار
آیا خواندن قرآن بدون رعایت تجوید گناه است؟
تلاوتی که از روی بیدقتی به تغییر کلمات بینجامد ناروا است؛ اما مؤمنی که در حال یادگیری است، با کوشش و تمرین بهتدریج به ادای صحیح میرسد.
یادگیری تجوید برای چه کسانی لازم است؟
اندازهی خواندن صحیح بر همهی تلاوتگران لازم است و تعمیق آن بر قاریان، معلمان و حافظان قرآن واجبتر است.
منبع اصلی این نوشتار قرآن کریم و روایات اهل‌بیت (ع) است؛ برای مطالعه‌ی بیشتر، لینک‌های مرتبط را ببینید.