در این نوشته تلاش می‌کنیم بدون حشو و اطناب، پاسخی مستند و کاربردی ارائه کنیم.
تعریف
تسبیح یعنی پاک و منزه شمردن خداوند از هر نقص و شریک و مانند؛ اعترافی زبانی و قلبی به اینکه هستی او از هر ستایشی بزرگ‌تر است. قرآن میفرماید همه‌ی موجودات او را تسبیح میگویند.
معناشناسی
- تسبیح از ریشه‌ی «سبح» به معنای شنا کردن و دور شدن است؛ خدا از هر نقص شناور و دور است
- تسبیح هم ذکری زبانی است و هم عملی؛ طاعت و پاکی رفتار نیز تسبیح شمرده می‌شود
- تسبیح پیش از آن که درخواستی باشد، اقرار است؛ اقرار به اینکه کمال بی‌اندازه تنها از آنِ اوست
کاربرد در قرآن
- آیه‌ی مشهور میفرماید هیچ چیز نیست مگر آن که او را با ستایش تسبیح میگوید، هرچند فهم تسبیحشان را نداریم
- چند سوره با تسبیح آغاز می‌شوند؛ مانند «سبح اسم ربک الأعلی» و «سبح لله ما فی السماوات وما فی الأرض»
- مؤمن به تسبیح در آغاز و پایان روز و در سحرگاهان فراخوانده شده است
پیام عملی
- تسبیح ضرب‌آهنگ زندگی مؤمن است؛ میان کارها، زبان را از غیبت به ذکر پاک نگه میدارد
- تسبیح با حال همراه شود؛ پاکی زبان همراه پاکی عمل، تسبیح کامل است
- شنیدن نغمه‌ی تسبیح هستی، تکبر را می‌شکند؛ ما تنها یک صدا در هم‌سرای جهان ستایشگریم
حکمت و فلسفه
تسبیح، هم‌نوا شدن با همه‌ی هستی است؛ آسمان و زمین سرودگرند و سکوت ما، تنها ناسپاسی در این سرود جهانی است.
آیات قرآن در این باب
تُسَبِّحُ لَهُ ٱلسَّمَٰوَٰتُ ٱلسَّبْعُ وَٱلْأَرْضُ وَمَن فِيهِنَّ ۚ وَإِن مِّن شَىْءٍ إِلَّا يُسَبِّحُ بِحَمْدِهِۦ وَلَٰكِن لَّا تَفْقَهُونَ تَسْبِيحَهُمْ ۗ إِنَّهُۥ كَانَ حَلِيمًا غَفُورًۭا
آسمانهای هفتگانه و زمین و کسانی که در آنها هستند، همه تسبیح او میگویند؛ و هر موجودی، تسبیح و حمد او میگوید؛ ولی شما تسبیح آنها را نمی‌فهمید؛ او بردبار و آمرزنده است.
بِسْمِ ٱللَّهِ ٱلرَّحْمَٰنِ ٱلرَّحِيمِ سَبِّحِ ٱسْمَ رَبِّكَ ٱلْأَعْلَى
منزّه شمار نام پروردگار بلندمرتبه‌ات را!
بِسْمِ ٱللَّهِ ٱلرَّحْمَٰنِ ٱلرَّحِيمِ سَبَّحَ لِلَّهِ مَا فِى ٱلسَّمَٰوَٰتِ وَمَا فِى ٱلْأَرْضِ ۖ وَهُوَ ٱلْعَزِيزُ ٱلْحَكِيمُ
آنچه در آسمانها و آنچه در زمین است همه تسبیح خدا میگویند؛ و او شکست‌ناپذیر و حکیم است!
فَٱصْبِرْ عَلَىٰ مَا يَقُولُونَ وَسَبِّحْ بِحَمْدِ رَبِّكَ قَبْلَ طُلُوعِ ٱلشَّمْسِ وَقَبْلَ غُرُوبِهَا ۖ وَمِنْ ءَانَآئِ ٱلَّيْلِ فَسَبِّحْ وَأَطْرَافَ ٱلنَّهَارِ لَعَلَّكَ تَرْضَىٰ
پس در برابر آنچه میگویند، صبر کن! و پیش از طلوع آفتاب، و قبل از غروب آن؛ تسبیح و حمد پروردگارت را بجا آور؛ و همچنین (برخی) از ساعات شب و اطراف روز (پروردگارت را) تسبیح گوی؛ باشد که (از الطاف الهی) خشنود شوی!
روایات مرتبط
الْبَاقِيَاتُ الصَّالِحَاتُ: سُبْحَانَ اللَّهِ، وَالْحَمْدُ لِلَّهِ، وَلَا إِلَهَ إِلَّا اللَّهُ، وَاللَّهُ أَكْبَرُ
باقیات صالحات: سبحان الله، الحمد لله، لا اله الا الله، الله اکبر.
پرسش‌های پرتکرار
معنای «سبحان الله» چیست؟
خدا پاک و منزه است از هر آنچه شایستهی او نیست؛ کوتاهترین گواهی بر عظمت بیاندازهی او.
آیا فقط موجودات زنده خدا را تسبیح میگویند؟
قرآن میفرماید هر آنچه در آسمانها و زمین است او را تسبیح میگوید، هرچند ما فهم آن را نداریم.
اثر تسبیح بر زندگی چیست؟
زبان را از آلودگی دور نگه میدارد، دل را در یاد خدا زنده میسازد و انسان را با نظم ستایشی عالم هماهنگ میکند.
سخن پایانی آنکه این موضوع را نباید فقط «بدانیم»؛ قرار دادن آن در زندگی روزمره، مغز تن است.