آنچه در ادامه می‌خوانید حاصل گردآوری از منابع معتبر اسلامی است.
تعریف
«زکات» در لغت از ریشه‌ی «زکو» به معنای رشد، پاکی و افزون شدن است و در نگاه قرآن، حقی معیّن از مال است که با بیرون آمدنش، هم دارایی انسان پاکیزه می‌شود و هم جامعه از محرومیت زدوده می‌گردد؛ زکات در قرآن نه یک عادت مالی، که برنامه‌ای برای تزکیه‌ی نفس و برقراری عدالت است.
معناشناسی
- ریشه‌ی «زکو» بر رشدِ گیاه و پاکیِ چیزها دلالت دارد؛ پس زکات هم عملِ پاک‌سازی است و هم مایه‌ی برکت و افزایش.
- قرآن میان «زکاتِ» واجب و «انفاق» و «صدقه‌ی» اختیاری تفاوت گذاشته و هر سه را ستوده است.
- زکات فقط مالیات نیست؛ شکلی از تزکیه‌ی نفس و رهایی از خصلت بخل و مال‌پرستی است.
کاربرد در قرآن
- در حدود سی آیه، زکات بلافاصله پس از نماز آمده است؛ نشانه‌ی پیوند عبادت فردی با انصاف اجتماعی.
- آیه‌ی «خُذ من اموالهم صدقةً تطهّرهم وتُزکّیهم بها» زکات را شست‌وشوی درونی مال و مالک معرفی می‌کند.
- قرآن در سوره‌ی معارج، «حقی معلوم» برای سائل و محروم را از نشانه‌های مؤمنان می‌شمارد و انباشت طلا و نقره بدون انفاق را به عذاب آتش کشانده است.
- وعده‌ی قرآن این است که ایمان و عمل صالح همراه نماز و زکات، پاداشی نزد پروردگار دارد.
پیام عملی
- مال را امانت بدانیم و سهم محرومان را از ابتدا در آن ببینیم، نه آنکه در پایان سال به‌زحمت بیرونش کنیم.
- زکات را با آرامش و بدون منّت پرداخت کنیم؛ خوارشمردن گیرنده، نور بخشش را می‌گیرد.
- حساب سالانه‌ی مال، فرصتی برای محاسبه‌ی نفس و بازنگری در سبک زندگی است.
حکمت و فلسفه
زکات پلی است میان عبودیت و عدالت؛ ظاهر مال را کم می‌کند اما برکت زندگی را چند برابر می‌نماید و جامعه‌ای را ممکن می‌سازد که در آن هیچ محرومی شب را گرسنه به خواب نرود.
آیات قرآن در این باب
وَأَقِيمُوا۟ ٱلصَّلَوٰةَ وَءَاتُوا۟ ٱلزَّكَوٰةَ وَٱرْكَعُوا۟ مَعَ ٱلرَّٰكِعِينَ
و نماز را بپا دارید، و زکات را بپردازید، و همراه رکوع کنندگان رکوع کنید (و نماز را با جماعت بگزارید)!
خُذْ مِنْ أَمْوَٰلِهِمْ صَدَقَةًۭ تُطَهِّرُهُمْ وَتُزَكِّيهِم بِهَا وَصَلِّ عَلَيْهِمْ ۖ إِنَّ صَلَوٰتَكَ سَكَنٌۭ لَّهُمْ ۗ وَٱللَّهُ سَمِيعٌ عَلِيمٌ
از اموال آنها صدقه‌ای (بعنوان زکات) بگیر، تا بوسیله آن، آنها را پاک سازی و پرورش دهی! و (به هنگام گرفتن زکات،) به آنها دعا کن؛ که دعای تو، مایه آرامش آنهاست؛ و خداوند شنوا و داناست!
وَٱلَّذِينَ فِىٓ أَمْوَٰلِهِمْ حَقٌّۭ مَّعْلُومٌۭ
و آنها که در اموالشان حق معلومی است...
وَفِىٓ أَمْوَٰلِهِمْ حَقٌّۭ لِّلسَّآئِلِ وَٱلْمَحْرُومِ
و در اموال آنها حقّی برای سائل و محروم بود!
روایات مرتبط
مَا نَقَصَتْ صَدَقَةٌ مِنْ مَالٍ
هیچ صدقه‌ای مال را کم نمی‌کند.
مَنْ أَدَّى زَكَاةَ مَالِهِ فَقَدْ ذَهَبَ عَنْهُ شَرُّهُ
هرکس زکات مال خود را بپردازد، شر آن مال از او برطرف می‌شود.
پرسش‌های پرتکرار
تفاوت زکات و صدقه چیست؟
زکات حقی واجب و معیّن از مال است، اما صدقه عطایای اختیاری در هر مقدار و هر زمان است؛ هر دو در قرآن ستوده شده‌اند.
آیا قرآن میزان زکات را تعیین کرده است؟
قرآن اصل وجوب و فلسفهی آن را بیان کرده و جزئیات مقدار و مصارف را به سنت پیامبر (ص) و اهل بیت واگذاشته است.
چرا زکات در قرآن همیشه همراه نماز آمده است؟
تا روشن شود که رابطهی انسان با خدا از رابطهی او با مردم جدا نیست؛ عبادت بدون انصاف اجتماعی ناقص است.
اگر این نوشته برای شما مفید بود، پرسش‌های خود را از بخش «پرسش و پاسخ» سایت بپرسید؛ پاسخ با ذکر منبع ارائه می‌شود.