نماز جمعه از مهم‌ترین فرائض اسلامی است که در روز جمعه به‌جای نماز ظهر خوانده می‌شود. قرآن می‌فرماید: «یا أَیُّهَا الَّذِینَ آمَنُوا إِذَا نُودِیَ لِلصَّلَاةِ مِنْ یَوْمِ الْجُمُعَةِ فَاسْعَوْا إِلَی ذِکْرِ اللَّهِ» (جمعه: ۹).
شرایط وجوب
۱. **بلوغ**: بر غیربالغ واجب نیست
۲. **عقل**: بر مجنون واجب نیست
۳. **آزادی**: برده (در گذشته) واجب نبود
۴. **مرد بودن**: بر زن واجب نیست (ولی مستحب)
۵. **حضور در شهر**: بر مسافر و اهل روستا واجب نیست
۶. **سلامت و عدم نقص**: نابینا معذور است (برخی فتاوای)
زمان نماز جمعه
- **از**: زوال خورشید (ظهر)
- **تا**: پایان وقت ظهر (مقدار خواندن ۴ رکعت)
اقسام نماز جمعه
۱. واجب عینی
بر همه‌ی مکلفین (با شرایط) واجب است. دیدگاه مشهور فقهای امامیه و برخی علما متأخر.
۲. واجب تخییری
مکلف می‌تواند بین نماز جمعه و نماز ظهر یکی را انتخاب کند. دیدگاه مشهور قدما و برخی فقهای معاصر (آیت‌الله سیستانی).
۳. مستحب مؤکد
در عصر غیبت، نماز جمعه مستحب مؤکد است. دیدگاه برخی فقها (آیت‌الله خویی).
برای درک اختلاف در اجتهاد به اجتهاد و تقلید مراجعه کنید.
ارکان نماز جمعه
۲ رکعت (به‌جای ۴ رکعت ظهر):
- دو خطبه (خطبه‌ی اول و دوم)
- قنوت در رکعت اول (قبل از رکوع)
- رکوع و سجود کافی (مانند نماز صبح)
شرایط صحت
۱. **جماعت**: باید با امام جماعت خوانده شود (حداقل ۵ نفر غیرامام)
۲. **فاصله**: بین دو نماز جمعه حداقل ۱ فرسخ (۵.۵ کیلومتر) فاصله باشد
۳. **حضور امام عادل**: در عصر حضور امام عصر (عج)، شرط است؛ در غیبت، فقیه جامع‌الشرایط
احکام مرتبط
جایگزینی با ظهر
- در واجب عینی: نماز جمعه جایگزین ظهر می‌شود
- در واجب تخییری: یکی از دو
- در مستحب: ظهر هم باید خوانده شود
مستحبات
- غسل جمعه (مستحب مؤکد)
- بختن و ناخن‌تراشی
- عطر زدن
- رفتن زود
منابع
۱. تحریر الوسیله، ج۱
۲. شرایع الإسلام، ج۱
۳. جواهرالکلام، ج۱۲
۴. توضیح المسائل، مسأله ۳۸۵