اجتهاد و تقلید، دو رکن حیات فقهی مسلمان‌اند. اجتهاد استنباط احکام، تقلید پیروی از مجتهد.
اجتهاد
تعریف
اجتهاد به‌معنای تلاش و کوشش علمی فقیه برای استنباط احکام شرعی از منابع اصلی است.
منابع اجتهاد (ادله‌ی شرعیه)
۱. **قرآن**
۲. **سنت** (قول، فعل، تقریر معصوم)
۳. **عقل** (عقل قطعی)
۴. **اجماع** (اتفاق علما)
شروط مجتهد جامع‌الشرایط
۱. **بلوغ**
۲. **عقل**
۳. **ایمان** (شیعه امامی)
۴. **عدالت** (برخی: اورعیت)
۵. **اجتهاد** (تسلط بر علوم لازم)
۶. **زنده‌بودن**
۷. **مرد بودن** (در مرجعیت عام)
۸. **اعلمیت** (در تقلید، اعلم را ترجیح)
علوم لازم مجتهد
۱. **علم قرآن** (تفسیر، ناسخ، محکم و متشابه)
۲. **علم حدیث** (درایه، رجال)
۳. **علم اصول فقه**
۴. **علم عربی** (نحو، صرف، بلاغت)
۵. **علم فقه**
۶. **علم کلام** (برای عقاید)
۷. **علم رجال**
برای شناخت منابع حدیث به کتب اربعه مراجعه کنید.
تقلید
تعریف
پیروی عملی از فتوای مجتهد جامع‌الشرایط در احکام شرعی.
شروط مقلید
۱. **عقل**: مجنون مقلید نیست
۲. **بلوغ**: کودک مقلید نیست (ولی او تقلید می‌کند)
۳. **تقوای مجتهد**: پیروی از فاسق جایز نیست
اقسام تقلید
#### ۱. تقلید 특لید (خاص)
پیروی از یک مجتهد خاص. لازم است مقلید مسائل را از رساله‌ی او بگیرد.
#### ۲. تقلید عام
پیروی از فتوای مجتهد عام (مرجع تقلید).
شرایط مرجع تقلید
۱. **اجتهاد مطلق**: توانایی استنباط در همه‌ی ابواب فقه
۲. **اعلمیت**: اعلم از سایر مجتهدین
۳. **عدالت** (مورد اختلاف)
۴. **حیات**: پس از مرگ مرجع، ابتدا تقلید از او «باقی» است، سپس باید به زنده‌ترین اعلم رجوع کرد
رساله‌ی عملیه
کتابی که مجتهد فتاوای خود را در آن می‌نویسد. مثال: «توضیح المسائل»، «العروه الوثقی»، «تحریر الوسیله».
فتوا
تعریف
رأی مجتهد در یک مسئله‌ی شرعی.
اقسام
- **فتاوای عبادی**: نماز، روزه، حج
- **فتاوای معاملاتی**: بیع، ربا، اجاره
- **فتاوای سیاسی**: حکومت، جهاد
- **فتاوای جدید**: مسائل نوپدید (بانکداری، پزشکی)
برای فتاوای معاصر به فتاوای معاصر مراجعه کنید.
منابع
۱. الرسائل، شیخ انصاری
۲. کفایه الاصول، آخوند خراسانی
۳. توضیح المسائل