زکات و خمس، دو فریضه‌ی مالی مهم در اسلام هستند که پایه‌ی اقتصاد اسلامی را تشکیل می‌دهند.
زکات
تعریف
انفاق واجب در اموال خاص با شرایط خاص.
نصاب زکات (در اموال)
۱. **گندم، جو، خرما، کشمش**: ۳۰۰ صاع (حدود ۸۴۷ کیلوگرم)
۲. **طلا**: ۲۰ مثقال (حدود ۸۵ گرم)
۳. **نقره**: ۲۰۰ درهم (حدود ۴۸۰ گرم)
۴. **شتر، گاو، گوسفند**: با نصاب‌های خاص
مصرف زکات
قرآن (توبه: ۶۰): «إِنَّمَا الصَّدَقَاتُ لِلْفُقَرَاءِ وَالْمَسَاکِینِ وَالْعَامِلِینَ عَلَیْهَا وَالْمُؤَلَّفَةِ قُلُوبُهُمْ وَفِی الرِّقَابِ وَالْغَارِمِینَ وَفِی سَبِیلِ اللَّهِ وَابْنِ السَّبِیلِ»
۸ مصرف:
۱. فقرا
۲. مساکین
۳. عاملین زکات
۴. مؤلفة القلوب
۵. در راه آزادی برده
۶. غارمین (بدهکار)
۷. فی سبیل الله (جهاد و خیر)
۸. ابن السبیل (مسافر)
خمس
تعریف
یک‌پنجم سود سالانه پس از کسر هزینه‌های زندگی.
منابع خمس
۱. **سود سالانه** (ارباح مکاسب)
۲. **غنیمت جنگ**
۳. **معدن** (با نصاب)
۴. **گنج** (با نصاب)
۵. **غواصی** (مار Gregg در دریا)
۶. **حلال با حرام آمیخته**
مصرف خمس
قرآن (انفال: ۴۱): «وَاعْلَمُوا أَنَّمَا غَنِمْتُمْ مِنْ شَیْءٍ فَأَنَّ لِلَّهِ خُمُسَهُ وَلِلرَّسُولِ وَلِذِی الْقُرْبَی وَالْیَتَامَی وَالْمَسَاکِینِ وَابْنِ السَّبِیلِ»
سه قسم (در عصر غیبت):
۱. **سهم امام (عج)**: نیمی — برای مصارف عمومی اسلامی
۲. **سهم سادات**: نیمی — برای فقرای سادات (نباید به غیرسادات داده شود)
تفاوت زکات و خمس
| زکات | خمس |
|------|-----|
| در اموال خاص | در سود سالانه |
| با نصاب‌های خاص | در هر سود سالانه |
| ۸ مصرف | ۳ قسم (سهم امام، سادات، بنی‌هاشم) |
| در همه‌ی مذاهب واجب | مختص شیعه در سود |
منابع
۱. شرایع الإسلام، ج۱
۲. جواهرالکلام، ج۱۵ و ۱۶
۳. توضیح المسائل