آنچه در ادامه می‌خوانید حاصل گردآوری از منابع معتبر اسلامی است.
تعریف
آیات کار و تلاش در قرآن، انسان را موجود کوشا و ساعی معرفی می‌کنند که جز به اندازه‌ی تلاشش بهره نمی‌برد. قرآن سیر در زمین، کسب حلال و ساختن آبادانی زمین را تشویق می‌کند و ارزش انسان را نه به نژاد و ثروت، بلکه به نیکوترین عمل می‌سنجد.
آیات کلیدی
- «وأن لیس للإنسان إلا ما سعی» در سوره‌ی نجم، آیه ۳۹؛ اصل سنجش انسان با تلاش او.
- «فإذا قضیت الصلاة فانتشروا فی الأرض وابتغوا من فضل الله» در سوره‌ی جمعه، آیه ۱۰؛ فرمان کار پس از عبادت.
- «وابتغ فیما آتاک الله الدار الآخرة ولا تنس نصیبک من الدنیا» در سوره‌ی قصص، آیه ۷۷؛ تعادل دنیا و آخرت در فعالیت.
- «الذی خلق الموت والحیاة لیبلوکم أیهم أحسن عملا» در سوره‌ی ملک، آیه ۲؛ هدف خلقت، عمل نیکو.
- «هو الذی جعل لکم الأرض ذلولاً فامشوا فی مناکبها وکلوا من رزقه» در سوره‌ی ملک، آیه ۱۵؛ زمین، میدان کار و رزق.
پیام‌های اصلی
- رزق از خداست اما راه آن، حرکت و کوشش است؛ قرآن توکل و سعی را از هم جدا نمی‌کند.
- روز جمعه، عبادت و کار در یک سوره کنار آمده‌اند؛ نه رهبانیت و بی‌کاری و نه غفلت از یاد خدا.
- نیکوترین بودن در عمل، ملاک آزمون الهی است؛ کیفیت مقدم بر کمیت است.
- ایمان و عمل صالح، پرتکرارترین توصیف قرآن از اهل بهشت است؛ کار، جزء ساختار ایمان است.
کاربرد در زندگی
- هر روز بخشی از زمان را به یادگیری و کاری اثرگذار اختصاص دهیم.
- در شغل خود، دقت و کیفیت را به‌گونه‌ای تمرین کنیم که با شاخص «أحسن عملا» هم‌خوان باشد.
- رزق حلال را معیار انتخاب شغل قرار دهیم و از درآمد حرام بگریزیم.
- در نیت کار، خدمت به خانواده و جامعه را در کنار درآمد بگذاریم.
حکمت و فلسفه
قرآن با آیه‌ی سوره‌ی نجم، ترازوی ارزش‌ها را از مال و مقام به سعی منتقل می‌کند؛ در این ترازو هیچ تلاش نیکی، حتی به اندازه‌ی ذره‌ای از نیکی، هدر نمی‌رود (سوره‌ی زلزله، آیات ۷ و ۸).
آیات قرآن در این باب
وَأَن لَّيْسَ لِلْإِنسَٰنِ إِلَّا مَا سَعَىٰ
و اینکه برای انسان بهره‌ای جز سعی و کوشش او نیست،
فَإِذَا قُضِيَتِ ٱلصَّلَوٰةُ فَٱنتَشِرُوا۟ فِى ٱلْأَرْضِ وَٱبْتَغُوا۟ مِن فَضْلِ ٱللَّهِ وَٱذْكُرُوا۟ ٱللَّهَ كَثِيرًۭا لَّعَلَّكُمْ تُفْلِحُونَ
و هنگامی که نماز پایان گرفت (شما آزادید) در زمین پراکنده شوید و از فضل خدا بطلبید، و خدا را بسیار یاد کنید شاید رستگار شوید!
وَٱبْتَغِ فِيمَآ ءَاتَىٰكَ ٱللَّهُ ٱلدَّارَ ٱلْءَاخِرَةَ ۖ وَلَا تَنسَ نَصِيبَكَ مِنَ ٱلدُّنْيَا ۖ وَأَحْسِن كَمَآ أَحْسَنَ ٱللَّهُ إِلَيْكَ ۖ وَلَا تَبْغِ ٱلْفَسَادَ فِى ٱلْأَرْضِ ۖ إِنَّ ٱللَّهَ لَا يُحِبُّ ٱلْمُفْسِدِينَ
و در آنچه خدا به تو داده، سرای آخرت را بطلب؛ و بهره‌ات را از دنیا فراموش مکن؛ و همان‌گونه که خدا به تو نیکی کرده نیکی کن؛ و هرگز در زمین در جستجوی فساد مباش، که خدا مفسدان را دوست ندارد!
ٱلَّذِى خَلَقَ ٱلْمَوْتَ وَٱلْحَيَوٰةَ لِيَبْلُوَكُمْ أَيُّكُمْ أَحْسَنُ عَمَلًۭا ۚ وَهُوَ ٱلْعَزِيزُ ٱلْغَفُورُ
آن کس که مرگ و حیات را آفرید تا شما را بیازماید که کدام یک از شما بهتر عمل می‌کنید، و او شکست‌ناپذیر و بخشنده است.
روایات مرتبط
الْكَادُّ عَلَىٰ عِيَالِهِ كَالْمُجَاهِدِ فِي سَبِيلِ اللَّهِ
کسی که برای خانواده‌اش تلاش می‌کند، مانند مجاهد در راه خداست.
إِنَّ اللَّهَ يُحِبُّ الْمُؤْمِنَ الْمُحْتَرِفَ
خداوند مؤمن صنعت‌گر را دوست دارد.
پرسش‌های پرتکرار
نگاه قرآن به کار و کسب چیست؟
قرآن کار را عبادت اجتماعی و مایهی رزق حلال میداند و پس از نماز جمعه، مردم را به طلب فضل خدا در زمین فرا میخواند.
آیا تلاش با توکل منافات دارد؟
نه؛ قرآن هم به مشورت و اقدام فرمان میدهد و هم به توکل؛ توکل پس از تلاش معنا مییابد.
معیار برتری انسان‌ها در قرآن چیست؟
«أیهم أحسن عملا»؛ نیکوترین عمل که هم تقوا و هم کیفیت را در بر دارد.
اگر این نوشته برای شما مفید بود، پرسش‌های خود را از بخش «پرسش و پاسخ» سایت بپرسید؛ پاسخ با ذکر منبع ارائه می‌شود.