آنچه در ادامه می‌خوانید حاصل گردآوری از منابع معتبر اسلامی است.

تعریف

«برّ» در لغت به معنای گستردگی و فراوانی خیر است و در قرآن به گونه‌ای نیکیِ جامع اطلاق می‌شود که ایمان، انفاق، صبر و وفاداری را در خود جای می‌دهد. «ابرار» جمعِ «بَرّ» است و نام کسانی است که به چنین نیکیِ گسترده‌ای آراسته‌اند؛ قرآن برای ایشان بهشت‌های بلند و کتابی در «علیّین» وعده داده است.

معناشناسی

  • برخی لغویان «برّ» را به زمینِ پهناور تشبیه کرده‌اند؛ خیرِ برّ گسترده و فراگیر است و به حوزه‌ای خاص محدود نمی‌ماند.
  • واژه‌ی «برّ» در قرآن درباره‌ی خداوند نیز به کار رفته است؛ پروردگار «بَرّ و رحیم» است و نیکیِ بی‌کران از او سرچشمه می‌گیرد.
  • «ابرار» غالباً در برابر «فجار» (بدکاران) آمده است و در پایان‌بندی سوره‌ها، دو سرنوشت روشنِ خیر و شر را نشان می‌دهد.

کاربرد در قرآن

  • آیه‌ی مشهور «نیکی آن نیست که روی به شرق و غرب کنید...» برّ را نه در ظاهرِ عبادی، بلکه در ایمان، انفاق و صبر بر مصیبت تعریف می‌کند (سوره‌ی بقره، آیه‌ی ۱۷۷).
  • قرآن تصریح می‌کند که هرگز به برّ نمی‌رسید مگر آن‌که از دوست‌داشته‌های خود انفاق کنید (سوره‌ی آل‌عمران، آیه‌ی ۹۲).
  • سوره‌ی انسان، ابرار را کسانی معرفی می‌کند که با وجود نیاز خود، غذا را به مسکین، یتیم و اسیر می‌بخشند (سوره‌ی انسان، آیات ۷ تا ۹).

پیام عملی

  • نیکی واقعی را از لایه‌ی ظاهرِ عبادات به باور و منش روزمره برسانیم؛ آیه‌ی ۱۷۷ سوره‌ی بقره معیار روشنی به دست می‌دهد.
  • برای رسیدن به مقام ابرار، بخشیدنِ آنچه دوست می‌داریم را تمرین کنیم، هرچند اندک باشد.
  • دعای قرآنی «پروردگارا، ما را با نیکوکاران بمیران» را در نیایش‌های خود بیاوریم و پیوستگی با صالحان را سرلوحه قرار دهیم.

حکمت و فلسفه

برّ چون زمینِ پهناور، خیر را در همه‌ی حوزه‌های زندگی می‌گسترد و ابرار به بهای بخشیدن، به آن دست می‌یابند.

آیات قرآن در این باب

۞ لَّيْسَ ٱلْبِرَّ أَن تُوَلُّوا۟ وُجُوهَكُمْ قِبَلَ ٱلْمَشْرِقِ وَٱلْمَغْرِبِ وَلَٰكِنَّ ٱلْبِرَّ مَنْ ءَامَنَ بِٱللَّهِ وَٱلْيَوْمِ ٱلْءَاخِرِ وَٱلْمَلَٰٓئِكَةِ وَٱلْكِتَٰبِ وَٱلنَّبِيِّۦنَ وَءَاتَى ٱلْمَالَ عَلَىٰ حُبِّهِۦ ذَوِى ٱلْقُرْبَىٰ وَٱلْيَتَٰمَىٰ وَٱلْمَسَٰكِينَ وَٱبْنَ ٱلسَّبِيلِ وَٱلسَّآئِلِينَ وَفِى ٱلرِّقَابِ وَأَقَامَ ٱلصَّلَوٰةَ وَءَاتَى ٱلزَّكَوٰةَ وَٱلْمُوفُونَ بِعَهْدِهِمْ إِذَا عَٰهَدُوا۟ ۖ وَٱلصَّٰبِرِينَ فِى ٱلْبَأْسَآءِ وَٱلضَّرَّآءِ وَحِينَ ٱلْبَأْسِ ۗ أُو۟لَٰٓئِكَ ٱلَّذِينَ صَدَقُوا۟ ۖ وَأُو۟لَٰٓئِكَ هُمُ ٱلْمُتَّقُونَ

نیکی، (تنها) این نیست که (به هنگام نماز،) رویِ خود را به سوی مشرق و (یا) مغرب کنید؛ (و تمام گفتگوی شما، در باره قبله و تغییر آن باشد؛ و همه وقت خود را مصروف آن سازید؛) بلکه نیکی (و نیکوکار) کسی است که به خدا، و روز رستاخیز، و فرشتگان، و کتاب (آسمانی)، و پیامبران، ایمان آورده؛ و مال (خود) را، با همه علاقه‌ای که به آن دارد، به خویشاوندان و یتیمان و مسکینان و واماندگان در راه و سائلان و بردگان، انفاق می‌کند؛ نماز را برپا می‌دارد و زکات را می‌پردازد؛ و (همچنین) کسانی که به عهد خود -به هنگامی که عهد بستند-وفا می‌کنند؛ و در برابر محرومیتها و بیماریها و در میدان جنگ، استقامت به خرج می‌دهند؛ اینها کسانی هستند که راست می‌گویند؛ و (گفتارشان با اعتقادشان هماهنگ است؛) و اینها هستند پرهیزکاران!

سوره بقره · آیه ۱۷۷قرآن کریم

لَن تَنَالُوا۟ ٱلْبِرَّ حَتَّىٰ تُنفِقُوا۟ مِمَّا تُحِبُّونَ ۚ وَمَا تُنفِقُوا۟ مِن شَىْءٍۢ فَإِنَّ ٱللَّهَ بِهِۦ عَلِيمٌۭ

هرگز به (حقیقت) نیکوکاری نمی‌رسید مگر اینکه از آنچه دوست می‌دارید، (در راه خدا) انفاق کنید؛ و آنچه انفاق می‌کنید، خداوند از آن آگاه است.

سوره آل عمران · آیه ۹۲قرآن کریم

وَيُطْعِمُونَ ٱلطَّعَامَ عَلَىٰ حُبِّهِۦ مِسْكِينًۭا وَيَتِيمًۭا وَأَسِيرًا

و غذای (خود) را با اینکه به آن علاقه (و نیاز) دارند، به «مسکین» و «یتیم» و «اسیر» می‌دهند!

سوره انسان · آیه ۸قرآن کریم

رَّبَّنَآ إِنَّنَا سَمِعْنَا مُنَادِيًۭا يُنَادِى لِلْإِيمَٰنِ أَنْ ءَامِنُوا۟ بِرَبِّكُمْ فَـَٔامَنَّا ۚ رَبَّنَا فَٱغْفِرْ لَنَا ذُنُوبَنَا وَكَفِّرْ عَنَّا سَيِّـَٔاتِنَا وَتَوَفَّنَا مَعَ ٱلْأَبْرَارِ

پروردگارا! ما صدای منادی (تو) را شنیدیم که به ایمان دعوت می‌کرد که: «به پروردگار خود، ایمان بیاورید!» و ما ایمان آوردیم؛ پروردگارا! گناهان ما را ببخش! و بدیهای ما را بپوشان! و ما را با نیکان (و در مسیر آنها) بمیران!

سوره آل عمران · آیه ۱۹۳قرآن کریم

پرسش‌های پرتکرار

ابرار چه کسانی هستند؟

ابرار کسانی‌اند که نیکیِ جامع، شامل ایمان، انفاق، صبر و وفاداری، در آنان گرد آمده و قرآن بهشت و کتابِ علیین را برایشان بشارت داده است.

آیا «برّ» و «احسان» یک معنا دارند؟

هر دو از خیرند، اما برّ بر گستردگی و فراگیری خیر دلالت دارد و احسان بر زیبایی و کمال آن؛ برّ چون چتر است و احسان از ستون‌های آن.

اگر این نوشته برای شما مفید بود، پرسش‌های خود را از بخش «پرسش و پاسخ» سایت بپرسید؛ پاسخ با ذکر منبع ارائه می‌شود.