این پرسش یکی از پرسش‌های پرتکرار فارسی‌زبانان است؛ بیایید پاسخ آن را دقیق بررسی کنیم.
پاسخ کوتاه
قرآن گذشت را شیوه بزرگ‌مردان می‌داند؛ کسانی که خشم را فرو می‌برند و از مردم درمی‌گذرند و وعده می‌دهد پاداش چنین عفو و اصلاحی را خود خداوند بپردازد؛ زیرا بخشش، انسان را به خداوند ستار و غفور نزدیک می‌کند و جامعه را از چرخه انتقام بیرون می‌آورد.
دلایل و حکمت‌ها
- خداوند خود با نام‌های ستار و غفور، آمرزش و پوشش را پیشه کرده است؛ مؤمن نیز به همین اخلاق الهی آراسته می‌شود.
- کینه و انتقامجویی، آرامش فرد و امنیت اجتماعی را از میان می‌برد؛ عفو زنجیره بدی را می‌گسلد و کینه را به دوستی بدل می‌کند.
- قرآن پاداش عفو در پیشگاه الهی را قطعی دانسته و خطاکار را نیز به بازگشت امیدوار نگه می‌دارد.
- آیه‌ای که مؤمنان را به چشم‌پوشی فرا می‌خواند، با یادآوری آمرزش گسترده الهی، دل‌ها را به گذشت تشویق می‌کند که آیا دوست ندارید خدا شما را بیامرزد.
آثار و فواید
- آرامش درونی و رهایی از بار سنگین کینه و دشمنی.
- استحکام پیوندهای خانوادگی و اجتماعی؛ زیرا مدارا جای انتقام را می‌گیرد.
- پاداش اخروی و شباهت یافتن به اخلاق خداوند که نیکوکاران را دوست می‌دارد.
آیات قرآن در این باب
ٱلَّذِينَ يُنفِقُونَ فِى ٱلسَّرَّآءِ وَٱلضَّرَّآءِ وَٱلْكَٰظِمِينَ ٱلْغَيْظَ وَٱلْعَافِينَ عَنِ ٱلنَّاسِ ۗ وَٱللَّهُ يُحِبُّ ٱلْمُحْسِنِينَ
همانها که در توانگری و تنگدستی، انفاق می‌کنند؛ و خشم خود را فرو می‌برند؛ و از خطای مردم درمی‌گذرند؛ و خدا نیکوکاران را دوست دارد.
وَلَا يَأْتَلِ أُو۟لُوا۟ ٱلْفَضْلِ مِنكُمْ وَٱلسَّعَةِ أَن يُؤْتُوٓا۟ أُو۟لِى ٱلْقُرْبَىٰ وَٱلْمَسَٰكِينَ وَٱلْمُهَٰجِرِينَ فِى سَبِيلِ ٱللَّهِ ۖ وَلْيَعْفُوا۟ وَلْيَصْفَحُوٓا۟ ۗ أَلَا تُحِبُّونَ أَن يَغْفِرَ ٱللَّهُ لَكُمْ ۗ وَٱللَّهُ غَفُورٌۭ رَّحِيمٌ
آنها که از میان شما دارای برتری (مالی) و وسعت زندگی هستند نباید سوگند یاد کنند که از انفاق نسبت به نزدیکان و مستمندان و مهاجران در راه خدا دریغ نمایند؛ آنها باید عفو کنند و چشم بپوشند؛ آیا دوست نمی‌دارید خداوند شما را ببخشد؟! و خداوند آمرزنده و مهربان است!
وَلَا تَسْتَوِى ٱلْحَسَنَةُ وَلَا ٱلسَّيِّئَةُ ۚ ٱدْفَعْ بِٱلَّتِى هِىَ أَحْسَنُ فَإِذَا ٱلَّذِى بَيْنَكَ وَبَيْنَهُۥ عَدَٰوَةٌۭ كَأَنَّهُۥ وَلِىٌّ حَمِيمٌۭ
هرگز نیکی و بدی یکسان نیست؛ بدی را با نیکی دفع کن، ناگاه (خواهی دید) همان کس که میان تو و او دشمنی است، گویی دوستی گرم و صمیمی است!
روایات مرتبط
الرَّاحِمُونَ يَرْحَمُهُمُ الرَّحْمَنُ، ارْحَمُوا مَنْ فِي الْأَرْضِ يَرْحَمْكُمْ مَنْ فِي السَّمَاءِ
رحم‌کنندگان را خداوند رحیم رحم می‌کند. به آنکه بر زمین است رحم کنید تا آنکه در آسمان است شما را رحم کند.
پرسش‌های پرتکرار
گذشت با احقاق حق چگونه جمع می‌شود؟
عفو درباره حقوق شخصی پسندیده است؛ اما اگر حق مردم یا امنیت جامعه در میان باشد، پیگیری آن از راه مشروع با فضیلت گذشت در تضاد نیست.
در چه شرایطی گذشت برتر است؟
هرگاه خطاکار پشیمان باشد یا انتقامجویی آسیب بزرگی در پی داشته باشد؛ قرآن پاداش عفویی را که با اصلاح همراه شود بهطور ویژه تضمین کرده است.
عفو و صفح چه تفاوتی دارند؟
عفو بخشیدن خطا و پاک کردن آن از دل است و صفح رویگرداندن از پیگیری؛ قرآن هر دو واژه را در کنار هم برای اخلاق نیکو به کار برده است.
خواندنِ یک‌باره کافی نیست؛ بازگشت به این نکته‌ها در تجربه‌ی روزمره، تفاوت‌ساز است.