این پرسش یکی از پرسش‌های پرتکرار فارسی‌زبانان است؛ بیایید پاسخ آن را دقیق بررسی کنیم.
پاسخ کوتاه
قرآن انسان را به اندیشیدن و پرسیدن دعوت می‌کند اما از ستیزهای لجوجانه‌ای که هدفشان شکست دادن طرف مقابل است نه یافتن حقیقت، بازمی‌دارد؛ چنین جدال‌هایی دل‌ها را سخت می‌کند، وقت را می‌سوزاند و انسان را از هدف اصلی گفت‌وگو یعنی رسیدن به حق دور می‌سازد.
دلایل و حکمت‌ها
- جدال بی‌فایده بیشتر از میل به برتری‌جویی سرچشمه می‌گیرد تا از عشق به حقیقت؛ قرآن با ستودن علم و حلم، مسیر گفت‌وگوی درست را از لجاجت جدا می‌کند.
- قرآن انسان را بسیار جدال‌گر توصیف می‌کند؛ این توصیف هشداری است تا مرز پرسش سالم و ستیز لجوجانه از میان نرود.
- آیاتی که شیوه گفت‌وگو درباره دین را بیان میکنند، روش آن را برگزیدن آنچه نیکوتر است قرار داده‌اند؛ یعنی حتی در دعوت، بحث محترمانه و سازنده معیار است.
- کشمکش‌های بی‌حاصل کینه می‌کارند و فرصت‌های فهم مشترک را از میان می‌برند؛ فرمان قرآن به حکمت و اندرز نیکو، مسیر گفت‌وگوی مؤثر را نشان می‌دهد.
آثار و فواید
- حفظ انرژی فکری و عاطفی برای پرسشگری سازنده به‌جای ستیز فرسایشی.
- پایبندی به احترام متقابل در گفت‌وگوهای دینی، علمی و اجتماعی.
- افزایش جذابیت پیام دین؛ زیرا ادب گفت‌وگو خود بزرگ‌ترین تبلیغ است.
آیات قرآن در این باب
وَلَقَدْ صَرَّفْنَا فِى هَٰذَا ٱلْقُرْءَانِ لِلنَّاسِ مِن كُلِّ مَثَلٍۢ ۚ وَكَانَ ٱلْإِنسَٰنُ أَكْثَرَ شَىْءٍۢ جَدَلًۭا
و در این قرآن، از هر گونه مثلی برای مردم بیان کرده‌ایم؛ ولی انسان بیش از هر چیز، به مجادله می‌پردازد!
ٱدْعُ إِلَىٰ سَبِيلِ رَبِّكَ بِٱلْحِكْمَةِ وَٱلْمَوْعِظَةِ ٱلْحَسَنَةِ ۖ وَجَٰدِلْهُم بِٱلَّتِى هِىَ أَحْسَنُ ۚ إِنَّ رَبَّكَ هُوَ أَعْلَمُ بِمَن ضَلَّ عَن سَبِيلِهِۦ ۖ وَهُوَ أَعْلَمُ بِٱلْمُهْتَدِينَ
با حکمت و اندرز نیکو، به راه پروردگارت دعوت نما! و با آنها به روشی که نیکوتر است، استدلال و مناظره کن! پروردگارت، از هر کسی بهتر می‌داند چه کسی از راه او گمراه شده است؛ و او به هدایت‌یافتگان داناتر است.
۞ وَلَا تُجَٰدِلُوٓا۟ أَهْلَ ٱلْكِتَٰبِ إِلَّا بِٱلَّتِى هِىَ أَحْسَنُ إِلَّا ٱلَّذِينَ ظَلَمُوا۟ مِنْهُمْ ۖ وَقُولُوٓا۟ ءَامَنَّا بِٱلَّذِىٓ أُنزِلَ إِلَيْنَا وَأُنزِلَ إِلَيْكُمْ وَإِلَٰهُنَا وَإِلَٰهُكُمْ وَٰحِدٌۭ وَنَحْنُ لَهُۥ مُسْلِمُونَ
با اهل کتاب جز به روشی که از همه نیکوتر است مجادله نکنید، مگر کسانی از آنان که ستم کردند؛ و (به آنها) بگویید: «ما به تمام آنچه از سوی خدا بر ما و شما نازل شده ایمان آورده‌ایم، و معبود ما و شما یکی است، و ما در برابر او تسلیم هستیم!»
روایات مرتبط
مَنْ كَانَ يُؤْمِنُ بِاللَّهِ وَالْيَوْمِ الْآخِرِ فَلْيَقُلْ خَيْرًا أَوْ لِيَصْمُتْ
هرکس به خدا و روز آخرت ایمان دارد، پس سخن نیک بگوید یا سکوت کند.
پرسش‌های پرتکرار
جدال سالم با جدال بی‌فایده چه تفاوتی دارد؟
جدال سالم با هدف یافتن حقیقت، با ادب، شنیدن کامل سخن طرف مقابل و پذیرش دلیل انجام می‌شود؛ جدال بی‌فایده هدفش نمایش خود و زمین‌زدن حریف است و به لجاجت و دشمنی می‌انجامد.
قرآن درباره بحث با اهل کتاب چه میفرماید؟
میفرماید با اهل کتاب جز به روشی که نیکوتر است مجادله نکنید؛ مگر با کسانی از آنان که ستم میکنند.
اگر به بحث‌های مغرضانه کشیده شدیم چه کنیم؟
راه قرآن پرهیز از لجاجت و پایداری بر گفتار نیکوست؛ گاه خاموشی محترمانه و کنار کشیدن، مؤثرترین پاسخ است.
خواندنِ یک‌باره کافی نیست؛ بازگشت به این نکته‌ها در تجربه‌ی روزمره، تفاوت‌ساز است.