در این نوشته تلاش میکنیم بدون حشو و اطناب، پاسخی مستند و کاربردی ارائه کنیم.
پاسخ کوتاه
امی بودن پیامبر، یعنی ناآموختن نزد معلمی بشری، کلید اثبات وحیانی بودن قرآن است؛ کسی که هرگز کتاب نخواند و ننوشت، کتابی در اوج فصاحت و دانش آورده است و این جز از سرچشمهی الهی برنمیآید.
دلایل و حکمتها
- بستن راه شبههی اقتباس؛ اگر پیامبر از کتابهای پیشین میخواند یا مینوشت، مدعیان میگفتند قرآن را از آنها گرفته است؛ قرآن با صراحت میگوید او پیش از نزول نه کتابی میخواند و نه با دست خود مینوشت
- تحقق بشارت کتابهای پیشین؛ قرآن میگوید نشانههای این پیامبر امی نزد اهل کتاب در تورات و انجیل ثبت بوده و آنان او را از روی اوصاف مییافتند
- اعجاز در نقطهی قوت مخاطبان؛ عرب آن روز گرچه درسندیده بود اما در فصاحت و بلاغت استاد زمانه بود و آمدن معجزه از همین زبان، حجت را بر همه تمام میکرد
- تربیت الهی پیش از بعثت؛ آمادگی پیامبر با خلوت و تأمل طولانی، نه از راه آموزش رسمی بلکه از راه تربیت الهی شکل گرفته بود
آثار و فواید
- استواری ایمان مؤمنان به اینکه قرآن سخن خداست نه محصول بشری
- پیام امیدبخش برای همگان که رسالت الهی به مدرک رسمی و سواد رایج محدود نیست
آیات قرآن در این باب
وَمَا كُنتَ تَتْلُوا۟ مِن قَبْلِهِۦ مِن كِتَٰبٍۢ وَلَا تَخُطُّهُۥ بِيَمِينِكَ ۖ إِذًۭا لَّٱرْتَابَ ٱلْمُبْطِلُونَ
تو هرگز پیش از این کتابی نمیخواندی، و با دست خود چیزی نمینوشتی، مبادا کسانی که در صدد (تکذیب و) ابطال سخنان تو هستند، شک و تردید کنند!
ٱلَّذِينَ يَتَّبِعُونَ ٱلرَّسُولَ ٱلنَّبِىَّ ٱلْأُمِّىَّ ٱلَّذِى يَجِدُونَهُۥ مَكْتُوبًا عِندَهُمْ فِى ٱلتَّوْرَىٰةِ وَٱلْإِنجِيلِ يَأْمُرُهُم بِٱلْمَعْرُوفِ وَيَنْهَىٰهُمْ عَنِ ٱلْمُنكَرِ وَيُحِلُّ لَهُمُ ٱلطَّيِّبَٰتِ وَيُحَرِّمُ عَلَيْهِمُ ٱلْخَبَٰٓئِثَ وَيَضَعُ عَنْهُمْ إِصْرَهُمْ وَٱلْأَغْلَٰلَ ٱلَّتِى كَانَتْ عَلَيْهِمْ ۚ فَٱلَّذِينَ ءَامَنُوا۟ بِهِۦ وَعَزَّرُوهُ وَنَصَرُوهُ وَٱتَّبَعُوا۟ ٱلنُّورَ ٱلَّذِىٓ أُنزِلَ مَعَهُۥٓ ۙ أُو۟لَٰٓئِكَ هُمُ ٱلْمُفْلِحُونَ
همانها که از فرستاده (خدا)، پیامبر «امّی» پیروی میکنند؛ پیامبری که صفاتش را، در تورات و انجیلی که نزدشان است، مییابند؛ آنها را به معروف دستور میدهد، و از منکر باز میدارد؛ اشیار پاکیزه را برای آنها حلال میشمرد، و ناپاکیها را تحریم می کند؛ و بارهای سنگین، و زنجیرهایی را که بر آنها بود، (از دوش و گردنشان) بر میدارد، پس کسانی که به او ایمان آوردند، و حمایت و یاریش کردند، و از نوری که با او نازل شده پیروی نمودند، آنان رستگارانند.
هُوَ ٱلَّذِى بَعَثَ فِى ٱلْأُمِّيِّۦنَ رَسُولًۭا مِّنْهُمْ يَتْلُوا۟ عَلَيْهِمْ ءَايَٰتِهِۦ وَيُزَكِّيهِمْ وَيُعَلِّمُهُمُ ٱلْكِتَٰبَ وَٱلْحِكْمَةَ وَإِن كَانُوا۟ مِن قَبْلُ لَفِى ضَلَٰلٍۢ مُّبِينٍۢ
و کسی است که در میان جمعیت درس نخوانده رسولی از خودشان برانگیخت که آیاتش را بر آنها میخواند و آنها را تزکیه میکند و به آنان کتاب (قرآن) و حکمت میآموزد هر چند پیش از آن در گمراهی آشکاری بودند!
پرسشهای پرتکرار
«امی» دقیقاً به چه معناست؟
در مشهور به کسی گفته میشود که نزد معلمی نخوانده و نوشتن نیاموخته است.
پس آیات چگونه ثبت و حفظ میشد؟
پیامبر آیات را از بر میکرد، کاتبان وحی آن را مینوشتند و حافظان فراوان در صدر اسلام نگهبانان متن بودند.
سخن پایانی آنکه این موضوع را نباید فقط «بدانیم»؛ قرار دادن آن در زندگی روزمره، مغز تن است.
