پیرامون «اگر خدا یکی است چرا مسلمانان فرقههای مختلف دارند؟» پرسشها و شبهههایی مطرح میشود. در این نوشته هر شبهه را جداگانه و مستند پاسخ میدهیم.
پاسخ کلی در یک نگاه
وحدت خدا به معنای یگانگی مطلق فهم بشر از دین نیست؛ خداوند حقیقت یگانه را فرستاده، اما فهم انسانها تابع زبان، فرهنگ و اجتهاد است و طبیعی است که در جزئیات اختلاف پدید آید. قرآن خودْ از تفرقهی امتها خبر داده و راه نجات را بازگشت به مرجعیت الهی معرفی کرده است. پس وجود فرقهها نشانهی نفی توحید نیست، بلکه آزمونی برای بازگشت به اصل مشترک است.
شبههها و پاسخها
اگر دین حق یکی بود، خدا باید کاری میکرد که هیچ اختلافی پدید نیاید.
حذف کامل اختلاف تنها با برداشتن اختیار و عقل از انسان ممکن بود و این با هدف آزمایش و رشد اختیاری او در تنافض است؛ خدا راه شناخت را گشوده، ولی هیچکس را به فهم واحد اجبار نکرده است.
اختلاف فرقهها دلیل بر این است که دین ساخت بشر است.
اختلاف در فهم یک متن، نفی اصالت آن متن نیست؛ در علوم تجربی و حقوق نیز میان صاحبنظران اختلاف نظر هست، اما کسی اصالت خودِ علم را انکار نمیکند.
آیات قرآن در این باب
وَٱعْتَصِمُوا۟ بِحَبْلِ ٱللَّهِ جَمِيعًۭا وَلَا تَفَرَّقُوا۟ ۚ وَٱذْكُرُوا۟ نِعْمَتَ ٱللَّهِ عَلَيْكُمْ إِذْ كُنتُمْ أَعْدَآءًۭ فَأَلَّفَ بَيْنَ قُلُوبِكُمْ فَأَصْبَحْتُم بِنِعْمَتِهِۦٓ إِخْوَٰنًۭا وَكُنتُمْ عَلَىٰ شَفَا حُفْرَةٍۢ مِّنَ ٱلنَّارِ فَأَنقَذَكُم مِّنْهَا ۗ كَذَٰلِكَ يُبَيِّنُ ٱللَّهُ لَكُمْ ءَايَٰتِهِۦ لَعَلَّكُمْ تَهْتَدُونَ
و همگی به ریسمان خدا [= قرآن و اسلام، و هرگونه وسیله وحدت]، چنگ زنید، و پراکنده نشوید! و نعمت (بزرگِ) خدا را بر خود، به یاد آرید که چگونه دشمن یکدیگر بودید، و او میان دلهای شما، الفت ایجاد کرد، و به برکتِ نعمتِ او، برادر شدید! و شما بر لبِ حفرهای از آتش بودید، خدا شما را از آن نجات داد؛ این چنین، خداوند آیات خود را برای شما آشکار میسازد؛ شاید پذیرای هدایت شوید.
وَلَا تَكُونُوا۟ كَٱلَّذِينَ تَفَرَّقُوا۟ وَٱخْتَلَفُوا۟ مِنۢ بَعْدِ مَا جَآءَهُمُ ٱلْبَيِّنَٰتُ ۚ وَأُو۟لَٰٓئِكَ لَهُمْ عَذَابٌ عَظِيمٌۭ
و مانند کسانی نباشید که پراکنده شدند و اختلاف کردند؛ (آن هم) پس از آنکه نشانههای روشن (پروردگار) به آنان رسید! و آنها عذاب عظیمی دارند.
وَتَقَطَّعُوٓا۟ أَمْرَهُم بَيْنَهُمْ ۖ كُلٌّ إِلَيْنَا رَٰجِعُونَ
(گروهی از پیروان ناآگاه آنها) کار خود را به تفرقه در میان خود کشاندند؛ (ولی سرانجام) همگی بسوی ما بازمیگردند!
سخن پایانی آنکه این موضوع را نباید فقط «بدانیم»؛ قرار دادن آن در زندگی روزمره، مغز تن است.
