آنچه در ادامه می‌خوانید حاصل گردآوری از منابع معتبر اسلامی است.
پاسخ اجمالی
بر پایهی نگاه قرآنی، ادیان الهی پیشین در اصل از جانب خدا بوده‌اند، اما دین کامل و نهایی اسلام است؛ قرآن تصریح می‌کند که دین نزد خدا امروز کامل شده و هر کس غیر از اسلام بجوید پذیرفته نمی‌شود. پس حقانیت اصل ادیان پیشین، مانند حقانیت نسخه‌های پیشین یک قانون است، نه برابری همه‌ی ادیان امروز. منطق حکمت الهی، تحول و تکامل شریعت را در طول تاریخ اقتضا می‌کند.
توضیح و ادله
مبنای این بحث تمایز میان حقانیت صدوری و حقانیت بقایی است؛ وحی موسی و عیسی از جانب خدا بوده، اما نسخه‌ی نهایی بشریت با بعثت خاتم پیامبران تدارک شده است. ادله‌ی نهایی بودن اسلام چند رشته است: نخست اعجاز ابدی آن یعنی قرآن که چالش آن پس از چهارده قرن همچنان بی‌پاسخ مانده است؛ دوم جامعیت تعالیم در ساحت فرد، خانواده، جامعه و سیاست؛ سوم برنامهی عملیِ زنده در قالب سنت و امامت که دین را از یک آموزه‌ی صرفاً ذهنی نگه می‌دارد؛ چهارم پاسخ‌گویی به پرسش‌های فطری بشر در همه‌ی عصرها. قرآن همچنین خود را مصدق و ناظر به کتاب‌های پیشین معرفی می‌کند و این نشان می‌دهد نگاه اسلام به ادیان، نگاه تکاملی و مکمل است، نه انکارگرایانه. بدین‌سان، اسلام ادعای بی‌اعتباری ادیان پیشین را ندارد، بلکه خود را تحقق کامل و پایانی همان حقیقت یکتا می‌داند.
ادله
- قرآن تصریح می‌کند دین نزد خدا اسلام است و طلبِ غیر از آن پذیرفته نمی‌شود.
- آیه‌ی اکمال دین در اواخر دوران پیامبر، پایان دوره‌ی تحول شریعت را اعلام می‌کند.
- چالش قرآن به آوردن سوره‌ای مانند آن، اعجاز ابدی و دلیل ماندگاری آن است.
- قرآن برای هر امتی شرع و روشی قرار داده؛ این تنوع، تنوع نسخه‌ها در طول تاریخ است نه در عرض یکدیگر.
شبهه‌ها و پاسخ آنها
اگر خدا مهربان است، چرا راه را به یک دین محدود کرده است؟
خدا راه را محدود نکرده، بلکه نسخه‌ی نهایی را تنزل کرده است؛ در هر عصر برترین شریعتِ زمان فرستاده شده و حکمت اقتضا می‌کند نسخه‌ی کامل‌تر، نسخه‌های پیشین را جایگزین شود.
بیشتر مردم جهان غیرمسلمانند؛ پس حق با اکثریت نیست؟
حقانیت با شمار سنجیده نمی‌شود؛ سنجش دین، سنجش اصل و فروع و معجزه است و قرآن خود شاخص تمییز حق از باطل را ارائه کرده است.
آیات قرآن در این باب
إِنَّ ٱلدِّينَ عِندَ ٱللَّهِ ٱلْإِسْلَٰمُ ۗ وَمَا ٱخْتَلَفَ ٱلَّذِينَ أُوتُوا۟ ٱلْكِتَٰبَ إِلَّا مِنۢ بَعْدِ مَا جَآءَهُمُ ٱلْعِلْمُ بَغْيًۢا بَيْنَهُمْ ۗ وَمَن يَكْفُرْ بِـَٔايَٰتِ ٱللَّهِ فَإِنَّ ٱللَّهَ سَرِيعُ ٱلْحِسَابِ
دین در نزد خدا، اسلام (و تسلیم بودن در برابر حق) است. و کسانی که کتاب آسمانی به آنان داده شد، اختلافی (در آن) ایجاد نکردند، مگر بعد از آگاهی و علم، آن هم به خاطر ظلم و ستم در میان خود؛ و هر کس به آیات خدا کفر ورزد، (خدا به حساب او می‌رسد؛ زیرا) خداوند، سریع الحساب است.
وَمَن يَبْتَغِ غَيْرَ ٱلْإِسْلَٰمِ دِينًۭا فَلَن يُقْبَلَ مِنْهُ وَهُوَ فِى ٱلْءَاخِرَةِ مِنَ ٱلْخَٰسِرِينَ
و هر کس جز اسلام (و تسلیم در برابر فرمان حق،) آیینی برای خود انتخاب کند، از او پذیرفته نخواهد شد؛ و او در آخرت، از زیانکاران است.
حُرِّمَتْ عَلَيْكُمُ ٱلْمَيْتَةُ وَٱلدَّمُ وَلَحْمُ ٱلْخِنزِيرِ وَمَآ أُهِلَّ لِغَيْرِ ٱللَّهِ بِهِۦ وَٱلْمُنْخَنِقَةُ وَٱلْمَوْقُوذَةُ وَٱلْمُتَرَدِّيَةُ وَٱلنَّطِيحَةُ وَمَآ أَكَلَ ٱلسَّبُعُ إِلَّا مَا ذَكَّيْتُمْ وَمَا ذُبِحَ عَلَى ٱلنُّصُبِ وَأَن تَسْتَقْسِمُوا۟ بِٱلْأَزْلَٰمِ ۚ ذَٰلِكُمْ فِسْقٌ ۗ ٱلْيَوْمَ يَئِسَ ٱلَّذِينَ كَفَرُوا۟ مِن دِينِكُمْ فَلَا تَخْشَوْهُمْ وَٱخْشَوْنِ ۚ ٱلْيَوْمَ أَكْمَلْتُ لَكُمْ دِينَكُمْ وَأَتْمَمْتُ عَلَيْكُمْ نِعْمَتِى وَرَضِيتُ لَكُمُ ٱلْإِسْلَٰمَ دِينًۭا ۚ فَمَنِ ٱضْطُرَّ فِى مَخْمَصَةٍ غَيْرَ مُتَجَانِفٍۢ لِّإِثْمٍۢ ۙ فَإِنَّ ٱللَّهَ غَفُورٌۭ رَّحِيمٌۭ
گوشت مردار، و خون، و گوشت خوک، و حیواناتی که به غیر نام خدا ذبح شوند، و حیوانات خفه‌شده، و به زجر کشته شده، و آنها که بر اثر پرت‌شدن از بلندی بمیرند، و آنها که به ضرب شاخ حیوان دیگری مرده باشند، و باقیمانده صید حیوان درنده -مگر آنکه (بموقع به آن حیوان برسید، و) آن را سرببرید- و حیواناتی که روی بتها (یا در برابر آنها) ذبح می‌شوند، (همه) بر شما حرام شده است؛ و (همچنین) قسمت کردن گوشت حیوان به وسیله چوبه‌های تیر مخصوص بخت آزمایی؛ تمام این اعمال، فسق و گناه است -امروز، کافران از (زوال) آیین شما، مأیوس شدند؛ بنابر این، از آنها نترسید! و از (مخالفت) من بترسید! امروز، دین شما را کامل کردم؛ و نعمت خود را بر شما تمام نمودم؛ و اسلام را به عنوان آیین (جاودان) شما پذیرفتم- امّا آنها که در حال گرسنگی، دستشان به غذای دیگری نرسد، و متمایل به گناه نباشند، (مانعی ندارد که از گوشتهای ممنوع بخورند؛) خداوند، آمرزنده و مهربان است.
روایات مرتبط
بُنِيَ الإِسْلَامُ عَلَىٰ خَمْسٍ: شَهَادَةِ أَنْ لَا إِلَهَ إِلَّا اللَّهُ وَأَنَّ مُحَمَّدًا رَسُولُ اللَّهِ، وَإِقَامِ الصَّلَاةِ، وَإِيتَاءِ الزَّكَاةِ، وَحَجِّ الْبَيْتِ، وَصَوْمِ رَمَضَانَ
اسلام بر پنج چیز بنا شده است: شهادت به یگانگی خدا و رسالت محمد (ص)، برپاداشتن نماز، پرداخت زکات، حج خانه خدا، و روزه ماه رمضان.
پرسش‌های پرتکرار
پیروان ادیان دیگر در آخرت چه سرنوشتی دارند؟
بر پایهی نگاه قرآنی، هر کس به حقانیت اسلام نرسیده و در جستوجوی صادقانه بوده، بر پایهی گواهی عقل و فطرت خود داوری میشود و مؤمنان صادق پیش از اسلام نیز اهل نجاتاند.
تفاوت اصلی اسلام با ادیان پیشین چیست؟
جامعیت، حفظ متن وحیانی، اعجاز ماندگار و وجود برنامهی ولایی برای ادارهی جامعه پس از پیامبر؛ اینها اسلام را به دین پایانی تاریخ بدل کرده است.
اگر این نوشته برای شما مفید بود، پرسش‌های خود را از بخش «پرسش و پاسخ» سایت بپرسید؛ پاسخ با ذکر منبع ارائه میشود.