پیرامون «اگر خدا مهربان است چرا رنج وجود دارد» پرسش‌ها و شبهه‌هایی مطرح می‌شود. در این نوشته هر شبهه را جداگانه و مستند پاسخ می‌دهیم.

پاسخ کلی در یک نگاه

رنج با مهربانی خدا تنها آن‌گاه ناسازگار می‌نماید که بی‌حکمت و بی‌جبران فرض شود؛ اما از نگاه قرآن، جهان سرای آزمایش است و سختی‌ها بخشی از قاعده‌ی همین آزمون‌اند، بخشی از انتخاب‌های نادرست خود انسان‌ها سرچشمه می‌گیرند و بخشی نیز پالاینده‌ی خطاها و مایه‌ی رشدند. خدا وعده داده بارِ بیش از توان بر هیچ‌کس نگذارد و در آخرت همه‌ی حق‌ها دقیق پرداخت می‌شود.

شبهه‌ها و پاسخ‌ها

چرا خدا شر را نابود نمی‌کند تا همه در آرامش باشند؟

از میان بردن کامل شر در این جهان، به از میان بردن نظام آزمایش و اختیار می‌انجامد؛ جهانی که در آن خطا ممکن نباشد، جهان رویش انسان نیست. خدا حکیم، شرّ را در چارچوبی نگه داشته که سرانجام به خیر بزرگ‌تر و رشد منتهی شود و در سرای دیگر هیچ شرّی باقی نماند.

رنج انسان‌های بی‌گناه مانند کودکان با عدل خدا چگونه جمع می‌شود؟

بنا بر آموزه‌ی قرآن، این جهان پایان راه نیست؛ هر رنج بی‌جبران در قیامت به صاحبش بازگردانده می‌شود و در روایات آمده که گرفتاری‌های بی‌گناهان، ذخیره و بالندگی آنان یا شفاعتشان برای دیگران می‌شود. عدالت نهایی خدا شامل همه‌ی پرونده‌هاست.

آیات قرآن در این باب

وَلَنَبْلُوَنَّكُم بِشَىْءٍۢ مِّنَ ٱلْخَوْفِ وَٱلْجُوعِ وَنَقْصٍۢ مِّنَ ٱلْأَمْوَٰلِ وَٱلْأَنفُسِ وَٱلثَّمَرَٰتِ ۗ وَبَشِّرِ ٱلصَّٰبِرِينَ

قطعاً همه شما را با چیزی از ترس، گرسنگی، و کاهش در مالها و جانها و میوه‌ها، آزمایش می‌کنیم؛ و بشارت ده به استقامت‌کنندگان!

سوره بقره · آیه ۱۵۵قرآن کریم

لَا يُكَلِّفُ ٱللَّهُ نَفْسًا إِلَّا وُسْعَهَا ۚ لَهَا مَا كَسَبَتْ وَعَلَيْهَا مَا ٱكْتَسَبَتْ ۗ رَبَّنَا لَا تُؤَاخِذْنَآ إِن نَّسِينَآ أَوْ أَخْطَأْنَا ۚ رَبَّنَا وَلَا تَحْمِلْ عَلَيْنَآ إِصْرًۭا كَمَا حَمَلْتَهُۥ عَلَى ٱلَّذِينَ مِن قَبْلِنَا ۚ رَبَّنَا وَلَا تُحَمِّلْنَا مَا لَا طَاقَةَ لَنَا بِهِۦ ۖ وَٱعْفُ عَنَّا وَٱغْفِرْ لَنَا وَٱرْحَمْنَآ ۚ أَنتَ مَوْلَىٰنَا فَٱنصُرْنَا عَلَى ٱلْقَوْمِ ٱلْكَٰفِرِينَ

خداوند هیچ کس را، جز به اندازه تواناییش، تکلیف نمی‌کند. (انسان،) هر کار (نیکی) را انجام دهد، برای خود انجام داده؛ و هر کار (بدی) کند، به زیان خود کرده است. (مؤمنان می‌گویند:) پروردگارا! اگر ما فراموش یا خطا کردیم، ما را مؤاخذه مکن! پروردگارا! تکلیف سنگینی بر ما قرار مده، آن چنان که (به خاطر گناه و طغیان،) بر کسانی که پیش از ما بودند، قرار دادی! پروردگارا! آنچه طاقت تحمل آن را نداریم، بر ما مقرّر مدار! و آثار گناه را از ما بشوی! ما را ببخش و در رحمت خود قرار ده! تو مولا و سرپرست مایی، پس ما را بر جمعیّت کافران، پیروز گردان!

سوره بقره · آیه ۲۸۶قرآن کریم

فَإِنَّ مَعَ ٱلْعُسْرِ يُسْرًا

به یقین با (هر) سختی آسانی است!

سوره شرح · آیه ۵قرآن کریم

خواندنِ یک‌باره کافی نیست؛ بازگشت به این نکته‌ها در تجربه‌ی روزمره، تفاوت‌ساز است.