آنچه در ادامه می‌خوانید حاصل گردآوری از منابع معتبر اسلامی است.
تعریف
ضلالت در برابر هدایت است؛ یعنی گم شدن از راه راست و دور ماندن از مقصد سعادت. گمراهی هم حالتی درون است و هم مسیری که به‌تدریج با اتباع هوی، پیروی از نادانان و سرکشی از حق در جان انسان شکل می‌گیرد.
معناشناسی
- ضلالت در اصل به معنای گم شدن و سرگردانی است؛ حالتی که مسافر راه را گم کند و هرچه برود از مقصد دورتر شود.
- در اصطلاح قرآنی، ضلالت یعنی انحراف از مسیر فطرت و حقیقت؛ از کورراهی‌های شرک، تکذیب و هوس‌پرستی.
- ضلالت خود به‌خودی‌خود نیست؛ غالباً با انتخاب‌های پیاپی و غفلت‌های انباشته به بار می‌نشیند.
کاربرد در قرآن
- در هر رکعت نماز از خدا پناه می‌خواهیم که از راه گمراهان در آن نیفتیم: «ولا الضالین».
- قرآن گمراهان را بازرگانی زیانکار می‌شمارد که هدایت را به بهای گمراهی فروخته‌اند و سود نبرده‌اند.
- ریشهی گمراهی در پرستش هوس‌ها معرفی شده است: «أفرأیت من اتخذ إلهه هواه».
- خداوند درباره‌ی احبار و راهبران گمراه‌کننده هشدار داده که بار گمراهی دیگران را نیز بر دوش می‌کشند.
پیام عملی
- نشانه‌های گم شدن را بشناسیم: سنگینی یاد خدا، بیزاری از حق‌گویی و دل‌بستگی به هر آنچه خدا نهی کرده است.
- پیش از هر گام بلند، اندیشه و مشورت با اهل بصیرت و دانش؛ که پیاده‌روی بی‌راهنما، سرگردانی می‌آورد.
- با توبه و بازگشت، راه بسته نیست؛ دروازهی بازگشت تا دمِ مرگ گشوده است.
حکمت و فلسفه
قرآن هر روز ما را وامی‌دارد از خدا بخواهیم در شمار گمراهان نباشیم؛ این خود گواه آن است که انسان در خطر سرگردانی است و تنها با یاد خدا و پیوند با راه راست، از آن برکنار می‌ماند.
آیات قرآن در این باب
صِرَٰطَ ٱلَّذِينَ أَنْعَمْتَ عَلَيْهِمْ غَيْرِ ٱلْمَغْضُوبِ عَلَيْهِمْ وَلَا ٱلضَّآلِّينَ
راه کسانی که آنان را مشمول نعمت خود ساختی؛ نه کسانی که بر آنان غضب کرده‌ای؛ و نه گمراهان.
أُو۟لَٰٓئِكَ ٱلَّذِينَ ٱشْتَرَوُا۟ ٱلضَّلَٰلَةَ بِٱلْهُدَىٰ فَمَا رَبِحَت تِّجَٰرَتُهُمْ وَمَا كَانُوا۟ مُهْتَدِينَ
آنان کسانی هستند که «هدایت» را به «گمراهی» فروخته‌اند؛ و (این) تجارت آنها سودی نداده؛ و هدایت نیافته‌اند.
أَفَرَءَيْتَ مَنِ ٱتَّخَذَ إِلَٰهَهُۥ هَوَىٰهُ وَأَضَلَّهُ ٱللَّهُ عَلَىٰ عِلْمٍۢ وَخَتَمَ عَلَىٰ سَمْعِهِۦ وَقَلْبِهِۦ وَجَعَلَ عَلَىٰ بَصَرِهِۦ غِشَٰوَةًۭ فَمَن يَهْدِيهِ مِنۢ بَعْدِ ٱللَّهِ ۚ أَفَلَا تَذَكَّرُونَ
آیا دیدی کسی را که معبود خود را هوای نفس خویش قرار داده و خداوند او را با آگاهی (بر اینکه شایسته هدایت نیست) گمراه ساخته و بر گوش و قلبش مُهر زده و بر چشمش پرده‌ای افکنده است؟! با این حال چه کسی می‌تواند غیر از خدا او را هدایت کند؟! آیا متذکّر نمی‌شوید؟!
پرسش‌های پرتکرار
فرق گمراهی با نافرمانی چیست؟
نافرمانی، رفتن از راه است؛ اما گمراهی، گم شدن خودِ راه. گمراه آن است که مسیر را باطل بشناسد و به سوی هلاکت برود.
آیا برای گمراهان راه بازگشتی هست؟
بله؛ خداوند توبهکنندگان را دوست دارد و دروازهی بازگشت تا پایان عمر گشوده است.
مهمترین عامل ضلالت چیست؟
قرآن هوپرستی را ریشهی گمراهی میداند؛ یعنی خدا کردن خواستههای نفس و پیروی از آن بهجای حق.
اگر این نوشته برای شما مفید بود، پرسش‌های خود را از بخش «پرسش و پاسخ» سایت بپرسید؛ پاسخ با ذکر منبع ارائه می‌شود.