پاسخ این موضوع را با زبانی ساده و در عین حال مستند بررسی می‌کنیم.
پاسخ کوتاه
چینش سوره‌ها در مصحف بازتاب ترتیب زمانی نزول نیست؛ بنا بر دیدگاه مشهور این ترتیب توقیفی است؛ یعنی خود پیامبر به فرمان وحی جای هر سوره را تعیین می‌کرد، زیرا قرآن کتاب هدایت است نه گزارش گاه‌شماری تاریخ.
دلایل و حکمت‌ها
- قرآن کتاب هدایت است نه کتاب تاریخ؛ چینش کنونی بر پایه‌ی پیام و تناسب سوره‌ها طراحی شده تا خواننده از هر نقطه با مجموعه‌ای متعادل از عقیده، اخلاق و احکام روبه‌رو شود
- ترتیب توقیفی؛ گزارشهای معتبر می‌گویند پیامبر جای آیات و سوره‌ها را در میان آنچه نازل شده مشخص می‌فرمود و این نشان می‌دهد چیدمان امری وحیانی است نه تصمیمی پس از رحلت
- آغاز با فاتحه و پایان با سوره‌های پناه‌جویی، مسیر کلی کتاب را از ستایش و شناسایی خدا تا پناه بردن به او ترسیم می‌کند؛ ساختاری هدفمند و مستقل از گاه‌شماری نزول
- حفظ متون که به عهده‌ی خود خدا نهاده شده، شامل گردآوری و نگه‌داری همین ترتیب است و مسلمانان در طول سده‌ها بر یک مصحف واحد اجتماع کرده‌اند
آثار و فواید
- اطمینان به وحدت مصحف میان مسلمانان در طول تاریخ
- امکان مطالعه‌ی تحول خط وحی از راه دانش مکی و مدنی، بدون بر هم زدن چینش فعلی
آیات قرآن در این باب
إِنَّ عَلَيْنَا جَمْعَهُۥ وَقُرْءَانَهُۥ
چرا که جمع‌کردن و خواندن آن بر عهده ماست!
إِنَّا نَحْنُ نَزَّلْنَا ٱلذِّكْرَ وَإِنَّا لَهُۥ لَحَٰفِظُونَ
ما قرآن را نازل کردیم؛ و ما بطور قطع نگهدار آنیم!
پرسش‌های پرتکرار
ترتیب فعلی سوره‌ها را چه کسی تعیین کرد؟
بنا بر مشهور، خود پیامبر با هدایت وحی جای هر سوره و آیه را معین می‌کرد که به آن ترتیب توقیفی می‌گویند.
چگونه بفهمیم یک سوره مکی است یا مدنی؟
از راه گزارشهای شأن نزول، نوع خطابها و ویژگیهای محتوایی؛ این دانش در کتابهای علوم قرآنی تدوین شده است.
امیدواریم این بررسی روشن‌کننده بوده باشد. نظرات و پرسش‌های خود را با ما در میان بگذارید.