این پرسش یکی از پرسش‌های پرتکرار فارسی‌زبانان است؛ بیایید پاسخ آن را دقیق بررسی کنیم.
پاسخ اجمالی
هرگاه شخصی مال یا تعهد دیگری را عهده‌دار شود تا آن را به او برگرداند، ضامن است؛ و در معاملات مالی مانند چك، بنای عقلا بر انتقال ضمان است.
توضیح تفصیلی
ضمان در فقه یعنی تعهد به ادای مال دیگری. صدور چك در عرف امروز به معنای تعهد مالی است و بنابر فتوای مراجع، چك در دستگیر صادر كننده چیزی از مالكیت او خارج نمی‌كند تا پرداخت شود؛ پس اگر چك نقد نشود، طلب باقی است. مسائلی مانند ضمان در بیع و ضمان در معاملات بانكی، از موارد پرتكرار استفتاء است. صدور چك بلامحل و استناد به آن در معامله از نظر شرعی ممنوع و از مصادیق أكل به باطل به شمار می‌رود.
شرایط و ارکان
- صحت تعهد و قصد انشاء در ضمان
- مالیت و معلوم بودن مورد ضمان
- در چك، تناسب امضا و مبلغ با واقعیت معامله
آیات قرآن در این باب
يَٰٓأَيُّهَا ٱلَّذِينَ ءَامَنُوا۟ لَا تَأْكُلُوٓا۟ أَمْوَٰلَكُم بَيْنَكُم بِٱلْبَٰطِلِ إِلَّآ أَن تَكُونَ تِجَٰرَةً عَن تَرَاضٍۢ مِّنكُمْ ۚ وَلَا تَقْتُلُوٓا۟ أَنفُسَكُمْ ۚ إِنَّ ٱللَّهَ كَانَ بِكُمْ رَحِيمًۭا
ای کسانی که ایمان آورده‌اید! اموال یکدیگر را به باطل (و از طرق نامشروع) نخورید مگر اینکه تجارتی با رضایت شما انجام گیرد. و خودکشی نکنید! خداوند نسبت به شما مهربان است.
پرسش‌های پرتکرار
چك نقد نشد چه حكمی دارد؟
طلب باقی است و اگر عمد و اضرار در میان باشد، از گناهان مالی شمرده شده و باید فوری تصفیه شود.
ضمان در خرید اقساطی چگونه است؟
تعهد به اقساط در حد توافق لازم است و پرداخت مازاد بدون اذن شرعاً جایز نیست.
خواندنِ یک‌باره کافی نیست؛ بازگشت به این نکته‌ها در تجربه‌ی روزمره، تفاوت‌ساز است.