آنچه در ادامه می‌خوانید حاصل گردآوری از منابع معتبر اسلامی است.
معنای احسان به خلق
احسان، مرحله‌ای فراتر از عدالت است؛ در آن انسان فقط حق دیگران را ادا نمی‌کند، بلکه از سر محبت بیش از وظیفه می‌بخشد: انفاق به محتاج، دستگیری از بی‌کسان، همدلی با دل‌شکسته و گفتار نیکو با همه. قرآن احسان را فرمان همگانی خداوند شمرده و نیکوکاران را مشمول محبت ویژه‌ی او دانسته است.
نشانه‌ها و مصداق‌ها
- از مال و وقت و دانش خود برای دیگران بی‌منّت می‌گذرد
- در حل مشکلات همسایه و همکار پیشگام است
- حتی با تندخو با نرمی و بزرگواری رفتار می‌کند
- کار خیرش را پنهان می‌دارد و آن را اعلام نمی‌کند
- رفتارش با خلق خدا، در بزرگ و کوچک، یکسان محترمانه است
راه‌های پرورش و تقویت
- تعیین سهمی منظم از درآمد برای نیازمندان
- انجام دست‌کم یک کار خیر پنهانی در هر هفته
- بازدید منظم از بیماران، سالمندان و خانواده‌های تحت فشار
- حمایت مستمر از مؤسسات خیریه‌ی معتبر و نیکوکاران اهل قلب
- تمرین کلام نیکو با فروشنده، راننده و همه‌یکسانی که کم دیده می‌شوند
آثار و پیامدها
- محبت ویژه‌ی خداوند و پاداش مضاعف در آخرت
- دفع بلا و گشایش روزی به وعده‌ی روایات
- آرامش درون ناشی از بخشندگی و رهایی از تکاپ
- اصلاح جامعه، کاهش کینه‌ها و الگو شدن برای فرزندان
آیات قرآن در این باب
۞ إِنَّ ٱللَّهَ يَأْمُرُ بِٱلْعَدْلِ وَٱلْإِحْسَٰنِ وَإِيتَآئِ ذِى ٱلْقُرْبَىٰ وَيَنْهَىٰ عَنِ ٱلْفَحْشَآءِ وَٱلْمُنكَرِ وَٱلْبَغْىِ ۚ يَعِظُكُمْ لَعَلَّكُمْ تَذَكَّرُونَ
خداوند به عدل و احسان و بخشش به نزدیکان فرمان می‌دهد؛ و از فحشا و منکر و ستم، نهی می‌کند؛ خداوند به شما اندرز می‌دهد، شاید متذکّر شوید!
۞ وَٱعْبُدُوا۟ ٱللَّهَ وَلَا تُشْرِكُوا۟ بِهِۦ شَيْـًۭٔا ۖ وَبِٱلْوَٰلِدَيْنِ إِحْسَٰنًۭا وَبِذِى ٱلْقُرْبَىٰ وَٱلْيَتَٰمَىٰ وَٱلْمَسَٰكِينِ وَٱلْجَارِ ذِى ٱلْقُرْبَىٰ وَٱلْجَارِ ٱلْجُنُبِ وَٱلصَّاحِبِ بِٱلْجَنۢبِ وَٱبْنِ ٱلسَّبِيلِ وَمَا مَلَكَتْ أَيْمَٰنُكُمْ ۗ إِنَّ ٱللَّهَ لَا يُحِبُّ مَن كَانَ مُخْتَالًۭا فَخُورًا
و خدا را بپرستید! و هیچ‌چیز را همتای او قرار ندهید! و به پدر و مادر، نیکی کنید؛ همچنین به خویشاوندان و یتیمان و مسکینان، و همسایه نزدیک، و همسایه دور، و دوست و همنشین، و واماندگان در سفر، و بردگانی که مالک آنها هستید؛ زیرا خداوند، کسی را که متکبر و فخر فروش است، (و از ادای حقوق دیگران سرباز می‌زند،) دوست نمی‌دارد.
وَأَنفِقُوا۟ فِى سَبِيلِ ٱللَّهِ وَلَا تُلْقُوا۟ بِأَيْدِيكُمْ إِلَى ٱلتَّهْلُكَةِ ۛ وَأَحْسِنُوٓا۟ ۛ إِنَّ ٱللَّهَ يُحِبُّ ٱلْمُحْسِنِينَ
و در راهِ خدا، انفاق کنید! و (با ترک انفاق،) خود را به دست خود، به هلاکت نیفکنید! و نیکی کنید! که خداوند، نیکوکاران را دوست می‌دارد.
روایات مرتبط
إِنَّ اللَّهَ كَتَبَ الْإِحْسَانَ عَلَىٰ كُلِّ شَيْءٍ
خداوند نیکی را بر هر چیزی نوشته است.
خَيْرُ النَّاسِ أَنْفَعُهُمْ لِلنَّاسِ
بهترین مردم، سودمندترین آنها برای مردم است.
پرسش‌های پرتکرار
تفاوت احسان و عدالت چیست؟
عدالت ادای دقیق حق دیگری است و ترک آن ظلم است؛ اما احسان دادن بیش از حق از روی محبت است. عدالت حداقل و احسان قله‌ی اخلاق است.
آیا احسان به کسی که لایق نیست هم خوب است؟
در تردید میان نیکویی و بدی، اصل اولی احسان است؛ اما اگر احسان به فساد او بیفزاید، درست‌تر آن است که از راهی دیگر به فایده‌ی او رسید.
کمترین مصادیق احسان در روزمره چیست؟
کلمهی نیکو، راهنمایی گمشده، آب دادن به تشنه، برداشتن موانع از سر راه و کمک به حیوان بیکس؛ همهی اینها احسان شمرده شدهاند.
اگر این نوشته برای شما مفید بود، پرسش‌های خود را از بخش «پرسش و پاسخ» سایت بپرسید؛ پاسخ با ذکر منبع ارائه می‌شود.