این پرسش یکی از پرسش‌های پرتکرار فارسی‌زبانان است؛ بیایید پاسخ آن را دقیق بررسی کنیم.
معنای رضا به قضا
رضا به قضا یعنی خرسندی دل از آنچه خدا برای بنده رقم زده است؛ نه به این گمان که همه‌ی رخدادها خوشایندند، بلکه به این باور که تدبیر حکیمانه‌ی خدا بر بنده جاری است. قرآن هر مصیبت را به اذن و کتاب الهی پیوند زده و از مؤمنان راستین نقل کرده که جز آنچه خدا برای ما نوشته، به ما نمی‌رسد. رضا، آرام‌ترین مهمان دل است و مانع کدر شدن آن در سختی‌ها.
نشانه‌ها و مصداق‌ها
- بازگشت سریع زبان به یاد خدا در نخستین لحظه‌ی خبر ناگوار
- نپرسیدن پیوسته‌ی «چرا من؟»؛ پرسش برای فهم، نه بهانه‌جویی از خدا
- سپاس در میان مصیبت؛ دیدن نعمت‌های باقی‌مانده
- نبود حسادت به آنچه به دیگران رسیده؛ هر سهم از یک تدبیر واحد برآمده است
- استمرار عبادت و کار پس از حادثه؛ رضا، فلج‌کننده نیست
راه‌های پرورش و تقویت
- آغاز روز با ذکر «رضیت بالله رباً» برای رنگ دادن دل به رضا پیش از تقدیرها
- نوشتن نعمت‌های پیش از مصیبت و مقایسه‌ی دو فهرست
- یادآوری پایان راه‌های سخت گذشته؛ گذشته، معلمِ رضاست
- تمرکز بر «اکنون چه می‌توانم بکنم» به جای «چرا شد»؛ رضا با تلاش بی‌میانه نیست
- هم‌نشینی با راضیان؛ آرامش آنان آموزدنی است
- مطالعه‌ی سیره‌ی اهل بیت (ع) در پذیرش قضای الهی و پیروزی‌های درونی‌شان
آثار و پیامدها
- آرامش عمیق و کاهش افسردگی پس از ضربه‌های تقدیر
- رهایی از حسادت و مقایسه‌ی پیوسته با دیگران
- به تعبیر روایات، رضا به قضا از بزرگ‌ترین عبادت‌ها و والاترین درجات است
- روابط سالم‌تر؛ آدمِ راضی از مردم، انتظارِ جبرانِ تقدیر را ندارد
- گشودگی فهم؛ دلِ خشن حکمتِ حادثه را نمی‌بیند و دلِ راضی می‌بیند
آیات قرآن در این باب
مَآ أَصَابَ مِن مُّصِيبَةٍ إِلَّا بِإِذْنِ ٱللَّهِ ۗ وَمَن يُؤْمِنۢ بِٱللَّهِ يَهْدِ قَلْبَهُۥ ۚ وَٱللَّهُ بِكُلِّ شَىْءٍ عَلِيمٌۭ
هیچ مصیبتی رخ نمی‌دهد مگر به اذن خدا! و هر کس به خدا ایمان آورد، خداوند قلبش را هدایت میکند؛ و خدا به هر چیز داناست!
قُل لَّن يُصِيبَنَآ إِلَّا مَا كَتَبَ ٱللَّهُ لَنَا هُوَ مَوْلَىٰنَا ۚ وَعَلَى ٱللَّهِ فَلْيَتَوَكَّلِ ٱلْمُؤْمِنُونَ
بگو: «هیچ حادثه‌ای برای ما رخ نمی‌دهد، مگر آنچه خداوند برای ما نوشته و مقرّر داشته است؛ او مولا (و سرپرست) ماست؛ و مؤمنان باید تنها بر خدا توکّل کنند!»
مَآ أَصَابَ مِن مُّصِيبَةٍۢ فِى ٱلْأَرْضِ وَلَا فِىٓ أَنفُسِكُمْ إِلَّا فِى كِتَٰبٍۢ مِّن قَبْلِ أَن نَّبْرَأَهَآ ۚ إِنَّ ذَٰلِكَ عَلَى ٱللَّهِ يَسِيرٌۭ
هیچ مصیبتی (ناخواسته) در زمین و نه در وجود شما روی نمی‌دهد مگر اینکه همه آنها قبل از آنکه زمین را بیافرینیم در لوح محفوظ ثبت است؛ و این امر برای خدا آسان است!
إِنَّا كُلَّ شَىْءٍ خَلَقْنَٰهُ بِقَدَرٍۢ
البته ما هر چیز را به اندازه آفریدیم!
پرسش‌های پرتکرار
رضا به قضا با تلاش برای تغییر شرایط چگونه جمع میشود؟
رضا به آنچه از دست رفته و جبرانناپذیر است، فضیلت است؛ اما در آنچه تغییرپذیر است، تلاش و درمان و اصلاح، خود تکلیف الهی است. کسی که توانِ بهبود دارد و رها میکند، رضا نشان نداده؛ سستی کرده است.
آیا رضا به قضا یعنی بی‌احساسی و نداشتن درد؟
نه؛ انبیا گریستند و درد را تجربه کردند. رضا یعنی درد را به کفران نکشاندن: دل می‌شکند اما از خدا روی نمی‌گرداند؛ همین تعادل، جوهره‌ی رضاست.
خواندنِ یک‌باره کافی نیست؛ بازگشت به این نکته‌ها در تجربه‌ی روزمره، تفاوت‌ساز است.