آنچه در ادامه می‌خوانید حاصل گردآوری از منابع معتبر اسلامی است.
تعریف
اعراب‌گذاری قرآن افزودن نشانه‌های حرکت و سکون به متن مصحف است تا تلفظ درست کلمات برای نسل‌های پسین و غیرعرب‌زبانان حفظ شود. بر پایه‌ی نقل مشهور، این کار به ابوالاسود دؤلی نسبت یافته که دانش نحو را از امیرمؤمنان علی فراگرفته بود. این شیوه افزوده‌هایی صوری است که با متن وحی خلط نمیشود.
ضرورت و پیشینه
- مصاحف نخستین بدون نقطه و حرکت نگاشته شد
- گسترش قلمرو اسلام و روی‌آوردن غیرعربان به قرآن
- هراس عالمان از لحن و اشتباه در تلاوت
پیشگامان این هنر
- آموزش دانش نحو از امیرمؤمنان به ابوالاسود دؤلی
- نقطه‌گذاری حروف به دست نصر بن عاصم و یحیی بن یعمر در روزگار حجاج
- کمال این شیوه به دست خلیل بن احمد فراهیدی
گونه‌های نشانه‌ها
- فتحه و کسره و ضمه در آغاز به شکل نقطه‌های رنگی
- سکون و تشدید و تنوین در مراحل بعدی
- نشانه‌های مد و وقف و ادغام در خدمت تجوید
پیوند اعراب با حفظ متن
- خوانش صحیح در پی قرائات متواتر ضبط شد
- افزودنی‌های صوری جزء متن وحی شمرده نمی‌شوند
- رنگ‌بندی نخستین به‌تدریج به رسم امروزی رسید
حکمت و فلسفه
اعراب نگهبان تلفظ وحی است؛ نقطه‌ها و حرکتها حصاری‌اند که لحن و اشتباه را از کلام خدا دور می‌کنند.
آیات قرآن در این باب
وَلَقَدْ نَعْلَمُ أَنَّهُمْ يَقُولُونَ إِنَّمَا يُعَلِّمُهُۥ بَشَرٌۭ ۗ لِّسَانُ ٱلَّذِى يُلْحِدُونَ إِلَيْهِ أَعْجَمِىٌّۭ وَهَٰذَا لِسَانٌ عَرَبِىٌّۭ مُّبِينٌ
ما می‌دانیم که آنها می‌گویند: «این آیات را انسانی به او تعلیم می‌دهد!» در حالی که زبان کسی که اینها را به او نسبت می‌دهند عجمی است؛ ولی این (قرآن)، زبان عربی آشکار است!
بِلِسَانٍ عَرَبِىٍّۢ مُّبِينٍۢ
آن را به زبان عربی آشکار (نازل کرد)!
پرسش‌های پرتکرار
آیا افزودن اعراب دخل در قرآن شمرده نمیشود؟
نه؛ اعراب و نقطه افزودنیهایی صوری برای خواندن درستاند و متن اصلی مصحف عثمانی دستنخورده باقی مانده است.
چرا در قرآنهای چاپی قدیمی رنگ حرکتها متفاوت بوده است؟
در آغاز، اعراب و نقطه با رنگهایی متفاوت از متن نوشته میشد تا افزودهها از اصل وحی تفکیک شود و بعدها این رسم به سیاهقلم امروزی بدل گشت.
اگر این نوشته برای شما مفید بود، پرسش‌های خود را از بخش «پرسش و پاسخ» سایت بپرسید؛ پاسخ با ذکر منبع ارائه می‌شود.