در این نوشته تلاش می‌کنیم بدون حشو و اطناب، پاسخی مستند و کاربردی ارائه کنیم.
تعریف
حشر به معنای گرد آوردن و سوق دادن است و نشور به معنای برانگیخته و زنده شدن. در ادبیات قرآنی، این دو تعبیر بر مجموعه‌ی رخدادهایی دلالت دارند که در آن، همهی انسان‌های تاریخ در صحنه‌ای واحد برای حساب گرد هم می‌آیند.
معناشناسی
- حشر در اصل به معنای جمع کردن و راندن است؛ چنان که چهارپایان به سرچشمه و آبخور رانده می‌شوند.
- نشور از «نشر» به معنای بر پراکندن و براه کردن است؛ نشرِ روح دوباره در بدن‌ها.
- این دو تعبیر در کنار هم، همهی مقدمات قیامت از برخاستن تا گردهمایی را پوشش می‌دهند.
کاربرد در قرآن
- خداوند همه را برای روز جمع گرد میآورد؛ آن روز، روز تجلیل و محرومیت است: «یوم یجمعکم لیوم الجمع».
- در روز خروج، بانگ راستین را می‌شنوند و همه از گورها بیرون می‌آیند.
- در آن روز از مشرکان پرسیده می‌شود که شریکانشان که بودند؛ پس همهی ادعاها محک آزمون می‌شوند.
- مجرمان با هزیمت به سوی آتش سوق داده می‌شوند و مؤمنان به سوی بهشت؛ هر گروه به سوی سرای خود.
پیام عملی
- انتخاب جمعِ همراه: همسفرِ حق باشیم؛ که در حشر، هر کس با هم‌سنخان خود محشور می‌شود.
- فرستادن پیش‌نیازهای ماندگار به آن گردهمایی: به فرمان روایت مشهور، سه چیز پس از مرگ می‌مانَد: صدقهی جاری، دانش سودمند و فرزند صالح.
- اگر به روز آخرت ایمان داریم، هر آنچه می‌گوییم و می‌شنویم را با یاد آن روز بسنجیم.
حکمت و فلسفه
آنان که روز حشر را باور دارند، خود را برای آن جمع بزرگ آماده می‌کنند و در پیش‌گاهش رستگاری می‌جویند؛ و آنان که آن را فراموش کرده‌اند، در خیال به باغ غفلت سرگرم‌اند.
آیات قرآن در این باب
يَوْمَ يَجْمَعُكُمْ لِيَوْمِ ٱلْجَمْعِ ۖ ذَٰلِكَ يَوْمُ ٱلتَّغَابُنِ ۗ وَمَن يُؤْمِنۢ بِٱللَّهِ وَيَعْمَلْ صَٰلِحًۭا يُكَفِّرْ عَنْهُ سَيِّـَٔاتِهِۦ وَيُدْخِلْهُ جَنَّٰتٍۢ تَجْرِى مِن تَحْتِهَا ٱلْأَنْهَٰرُ خَٰلِدِينَ فِيهَآ أَبَدًۭا ۚ ذَٰلِكَ ٱلْفَوْزُ ٱلْعَظِيمُ
این در زمانی خواهد بود که همه شما را در روز اجتماع [= روز رستاخیز] گردآوری میکند؛ آن روز روز تغابن است (روز احساس خسارت و پشیمانی)! و هر کس به خدا ایمان بیاورد و عمل صالح انجام دهد، گناهان او را می‌بخشد و او را در باغهایی از بهشت که نهرها از زیر درختانش جاری است وارد میکند، جاودانه در آن می مانند؛ و این پیروزی بزرگ است!
يَوْمَ تَشَقَّقُ ٱلْأَرْضُ عَنْهُمْ سِرَاعًۭا ۚ ذَٰلِكَ حَشْرٌ عَلَيْنَا يَسِيرٌۭ
روزی که زمین به سرعت از روی آنها شکافته می‌شود و (از قبرها) خارج می‌گردند؛ و این جمع کردن برای ما آسان است!
وَيَوْمَ نَحْشُرُهُمْ جَمِيعًۭا ثُمَّ نَقُولُ لِلَّذِينَ أَشْرَكُوٓا۟ أَيْنَ شُرَكَآؤُكُمُ ٱلَّذِينَ كُنتُمْ تَزْعُمُونَ
آن روز که همه آنها را محشور می‌کنیم؛ سپس به مشرکان می‌گوییم: «معبودهایتان، که همتای خدا می‌پنداشتید، کجایند؟» (چرا به یاری شما نمی‌شتابند؟!)
روایات مرتبط
مَنْ كَانَ يُؤْمِنُ بِاللَّهِ وَالْيَوْمِ الْآخِرِ فَلْيَقُلْ خَيْرًا أَوْ لِيَصْمُتْ
هرکس به خدا و روز آخرت ایمان دارد، پس سخن نیک بگوید یا سکوت کند.
إِذَا مَاتَ الْإِنْسَانُ انْقَطَعَ عَنْهُ عَمَلُهُ إِلَّا مِنْ ثَلَاثَةٍ: إِلَّا مِنْ صَدَقَةٍ جَارِيَةٍ، أَوْ عِلْمٍ يُنْتَفَعُ بِهِ، أَوْ وَلَدٍ صَالِحٍ يَدْعُو لَهُ
چون انسان بمیرد، عمل او قطع شود مگر از سه: صدقه جاریه، یا علمی که از آن سود برده شود، یا فرزند صالحی که برای او دعا کند.
پرسش‌های پرتکرار
تفاوت حشر و نشور چیست؟
حشر یعنی گرد آوردن همهی انسانها در صحنهی قیامت و نشور یعنی زنده شدن و برخاستن از گور؛ دو مرحله از یک رخداد بزرگاند.
روز جمع یا یوم الجمع به چه معناست؟
روزی که خداوند پیشینیان و پسینیان را یکجا گرد میآورد؛ قرآن آن را روز تغابن یعنی آشکار شدن مغبونیت و مغتنمیت نیز مینامد.
چه چیزهایی از انسان پس از مرگ میماند و به قیامت میرسد؟
به فرمان روایت مشهور، صدقهی جاریه، دانشی که از آن بهره برند و فرزند صالح که برایش دعا میکند.
سخن پایانی آنکه این موضوع را نباید فقط «بدانیم»؛ قرار دادن آن در زندگی روزمره، مغز تن است.