پاسخ این موضوع را با زبانی ساده و در عین حال مستند بررسی می‌کنیم.
پاسخ اجمالی
نماز جماعت در عصر غیبت بنا بر فتوای مشهور مستحب مؤکد و از شعائر دین است و ترک همیشگی آن بدون عذر مذموم شمرده میشود. جماعت با امام و یک مأموم نیز منعقد میشود و پاداش آن چند برابر نماز فراداست.
توضیح تفصیلی
در روایات فراوان از پیامبر اکرم (ص) و ائمه‌ی طاهرین (علیهم‌السلام) بر فضیلت نماز جماعت تأکید شده است؛ چنان‌که آمده است نماز جماعت بر نماز انفرادی برتری فراوان دارد و برگزاری آن از عزت اسلام می‌شمرَد. حضور قلب در جماعت به دلیل همراهی با دیگران و عظمت صف، بیشتر است و شیطان از صفوف پیوسته دور می‌ماند. برای انعقاد جماعت، حضور امام و دست‌کم یک مأموم کافی است که پشت سر امام یا کنار او با رعایت عدم جلوتر بودن از جایگاه او بایستد. مأموم باید نمازش را با تکبیره‌ی امام آغاز کند و در رکوع و سجده با امام همراهی نماید؛ بنابراین اگر از رکوع امام جا بماند، دیگر نمی‌تواند در آن رکعت به او اقتدا کند.
شرایط و ارکان
- حضور دست‌کم یک مأموم غیر از امام که نمازش صحیح باشد
- عدم جلوتر بودن جایگاه مأموم از جایگاه امام
- اتصال صفوف بنا بر فتوای بسیاری از مراجع
- شروع نماز مأموم پس از تکبیره‌ی امام و همراهی با او در رکوع
آیات قرآن در این باب
وَإِذَا كُنتَ فِيهِمْ فَأَقَمْتَ لَهُمُ ٱلصَّلَوٰةَ فَلْتَقُمْ طَآئِفَةٌۭ مِّنْهُم مَّعَكَ وَلْيَأْخُذُوٓا۟ أَسْلِحَتَهُمْ فَإِذَا سَجَدُوا۟ فَلْيَكُونُوا۟ مِن وَرَآئِكُمْ وَلْتَأْتِ طَآئِفَةٌ أُخْرَىٰ لَمْ يُصَلُّوا۟ فَلْيُصَلُّوا۟ مَعَكَ وَلْيَأْخُذُوا۟ حِذْرَهُمْ وَأَسْلِحَتَهُمْ ۗ وَدَّ ٱلَّذِينَ كَفَرُوا۟ لَوْ تَغْفُلُونَ عَنْ أَسْلِحَتِكُمْ وَأَمْتِعَتِكُمْ فَيَمِيلُونَ عَلَيْكُم مَّيْلَةًۭ وَٰحِدَةًۭ ۚ وَلَا جُنَاحَ عَلَيْكُمْ إِن كَانَ بِكُمْ أَذًۭى مِّن مَّطَرٍ أَوْ كُنتُم مَّرْضَىٰٓ أَن تَضَعُوٓا۟ أَسْلِحَتَكُمْ ۖ وَخُذُوا۟ حِذْرَكُمْ ۗ إِنَّ ٱللَّهَ أَعَدَّ لِلْكَٰفِرِينَ عَذَابًۭا مُّهِينًۭا
و هنگامی که در میان آنها باشی، و (در میدان جنگ) برای آنها نماز را برپا کنی، باید دسته‌ای از آنها با تو (به نماز) برخیزند، و سلاحهایشان را با خود برگیرند؛ و هنگامی که سجده کردند (و نماز را به پایان رساندند)، باید به پشتِ سرِ شما (به میدان نبرد) بروند، و آن دسته دیگر که نماز نخوانده‌اند (و مشغول پیکار بوده‌اند)، بیایند و با تو نماز بخوانند؛ آنها باید وسایل دفاعی و سلاحهایشان (را در حال نماز) با خود حمل کنند؛ (زیرا) کافران آرزو دارند که شما از سلاحها و متاعهای خود غافل شوید و یکباره به شما هجوم آورند. و اگر از باران ناراحتید، و یا بیمار (و مجروح) هستید، مانعی ندارد که سلاحهای خود را بر زمین بگذارید؛ ولی وسایل دفاعی (مانند زره و خود را) با خود بردارید خداوند، عذاب خوارکننده‌ای برای کافران فراهم ساخته است.
روایات مرتبط
صَلَاةُ الْجَمَاعَةِ أَفْضَلُ مِنْ صَلَاةِ الْفَذِّ بِسَبْعٍ وَعِشْرِينَ دَرَجَةً
نماز جماعت بیست‌وهفت درجه برتر از نماز فردی است.
پرسش‌های پرتکرار
آیا زن میتواند امام جماعت شود؟
زن میتواند برای زنان امام جماعت شود و بنا بر فتوای مشهور در صف عقبتر از مأمومها بایستد؛ اما امامت زن برای جماعت مردان صحیح نیست.
اگر فقط یک نفر با امام باشد جماعت صحیح است؟
بله؛ بنا بر فتوای مشهور با یک مأموم، جماعت منعقد میشود و فضیلت آن نیز محقق است.
امیدواریم این بررسی روشن‌کننده بوده باشد. نظرات و پرسش‌های خود را با ما در میان بگذارید.