آنچه در ادامه می‌خوانید حاصل گردآوری از منابع معتبر اسلامی است.
شناخت خطا، نیمی از راه اصلاح است. بسیاری از ما درباره‌ی «لاتاری و بختآزمایی» برداشت‌هایی داریم که پشتوانه‌ی فقهی ندارد؛ برداشت‌هایی که یا از ساده‌سازی‌های روایی‌شده آمده یا از خلط مسائل مشابه. در این نوشته رایج‌ترین این خطاها را مرور می‌کنیم و برای هر یک، نگاه درست را نشان می‌دهیم.
پاسخ درست در یک نگاه
خرید بلیت لاتاری و هر بختآزمایی که در آن پرداخت پول و امید به جایزه در پی برد و باخت باشد، از مصادیق قمار و حرام است؛ جایزه‌ی آن مال حلال نیست. اما قرعه‌کشی‌هایی که شرط شرکت در آنها خرید کالاست و پول در برابر کالا داده میشود، بنا بر نظر بسیاری از فقها از قمار جدا است.
توضیح مسئله
در لاتاری، پول پرداختی عوضی ندارد و تنها به امید بخت و تصادف، جایزه در میان است؛ و این همان میسر قرآنی است که خوردن مال به باطل شمرده شده است. فرق آن با قرعه‌کشی‌های تجاری در این است که در فروشگاهها، مشتری پول را در برابر کالا می‌دهد و قرعهکشی جنبه‌ی تشویقی و هدیه دارد؛ هرچند برخی فقها در این موارد نیز احتیاط کرده‌اند و دیدگاه‌ها یکسان نیست. زیان دیگر لاتاری، ایجاد امیدهای واهی و اعتیاد به قمار و آسیب به بنیان خانواده است که در آیات، از پیامدهای میسر شمرده شده است. چنانچه مال نامشروع از این راه به دست آید، تصرف در آن بدون رعایت قواعد شرعی جایز نیست.
شرایط اصلی
- پرداخت مال در ازای شانس برد، هسته‌ی اصلی لاتاری و قمار است
- در قرعهکشی تجاری، پرداخت پول باید در برابر عوض واقعی مانند کالا باشد تا از قمار جدا شود
- جایزه‌ی برآمده از لاتاری مال نامشروع است و تصرف در آن تابع قواعد مال نامشروع است
اشتباهات رایج
- اشتباه گرفتن قرعهکشی رایگان یا مشروط به خرید کالا با لاتاری پرداختی
- تصور جایز بودن لاتاری‌های خیریه به دلیل مصرف خیرخواهانه
- مبادله‌ی بلیت لاتاری به شکل هدیه یا بازی با دوستان
- کم‌اهمیت شمردن آسیب‌های خانوادگی و روانی اعتیاد به بختآزمایی
چگونه از این خطاها دوری کنیم؟
پیش از هر اقدام، مسئله را از منبع معتبر بپرسید و پاسخ اجمالی را با توضیح تفصیلی مقایسه کنید. همیشه شرایط و مصادیق را بشمارید؛ بسیاری از خطاها از نادیده‌گرفتن «شرط» در مسئله‌آغاز میشود. اگر در موضع تردید بودید، احتیاط و پرسش از عالم، راه امن‌تر است.
آیات قرآن در این باب
۞ يَسْـَٔلُونَكَ عَنِ ٱلْخَمْرِ وَٱلْمَيْسِرِ ۖ قُلْ فِيهِمَآ إِثْمٌۭ كَبِيرٌۭ وَمَنَٰفِعُ لِلنَّاسِ وَإِثْمُهُمَآ أَكْبَرُ مِن نَّفْعِهِمَا ۗ وَيَسْـَٔلُونَكَ مَاذَا يُنفِقُونَ قُلِ ٱلْعَفْوَ ۗ كَذَٰلِكَ يُبَيِّنُ ٱللَّهُ لَكُمُ ٱلْءَايَٰتِ لَعَلَّكُمْ تَتَفَكَّرُونَ
در باره شراب و قمار از تو سؤال می‌کنند، بگو: «در آنها گناه و زیان بزرگی است؛ و منافعی (از نظر مادی) برای مردم در بردارد؛ (ولی) گناه آنها از نفعشان بیشتر است. و از تو می‌پرسند چه چیز انفاق کنند؟ بگو: از مازاد نیازمندی خود.» اینچنین خداوند آیات را برای شما روشن می‌سازد، شاید اندیشه کنید!
يَٰٓأَيُّهَا ٱلَّذِينَ ءَامَنُوٓا۟ إِنَّمَا ٱلْخَمْرُ وَٱلْمَيْسِرُ وَٱلْأَنصَابُ وَٱلْأَزْلَٰمُ رِجْسٌۭ مِّنْ عَمَلِ ٱلشَّيْطَٰنِ فَٱجْتَنِبُوهُ لَعَلَّكُمْ تُفْلِحُونَ
ای کسانی که ایمان آورده‌اید! شراب و قمار و بتها و ازلام [= نوعی بختآزمایی]، پلید و از عمل شیطان است، از آنها دوری کنید تا رستگار شوید!
پرسش‌های پرتکرار
آیا خرید بلیت بختآزمایی برای امور خیریه جایز است؟
خیر؛ مصرف خیرخواهانه، حکم مبادله را تغییر نمیدهد و چنین خریدی از مصادیق قمار است.
اگر ناخواسته در قرعهکشی برنده شدم چه کنم؟
اگر شرکت در آن بدون پرداخت مال در ازای شانس بوده، جایزه حلال است؛ اما اگر از بلیت لاتاری باشد، تصرف در آن تابع قاعده‌ی مال نامشروع است.
قرعهکشی فروشگاهها چه حکمی دارد؟
اگر قرعهکشی مشروط به خرید کالاست و پول در برابر کالا داده میشود، بنا بر نظر بسیاری از فقها جایز است.
اگر این نوشته برای شما مفید بود، پرسش‌های خود را از بخش «پرسش و پاسخ» سایت بپرسید؛ پاسخ با ذکر منبع ارائه میشود.